Bất đồng về nội dung công việc, như số liệu, phương án, tiến độ, thì nêu được ngay trong cuộc họp, miễn là nói ngắn, có cơ sở và đặt dưới dạng câu hỏi hoặc rủi ro chứ không phải lời bác bỏ. Còn bất đồng về cách sếp điều hành, cách sếp nói với người khác hay chuyện liên quan tới một cá nhân thì để sau, nói riêng với sếp.
Phần lớn người đi làm chọn một trong hai cực: im lặng suốt buổi rồi ra ngoài bàn tán, hoặc cãi tay đôi với sếp trước mặt cả phòng. Cả hai đều có giá: cực đầu làm nhóm ra quyết định thiếu thông tin, cực sau làm sếp mất mặt và bạn mất thiện cảm. Bài này chỉ cách đứng ở giữa: nói được điều cần nói mà không biến cuộc họp thành sân đấu.
Vì sao trong họp nhạy cảm hơn gặp riêng
Trong một cuộc họp, sếp không chỉ đang bàn việc mà còn đang giữ vai người dẫn dắt trước cả nhóm, đôi khi trước cả cấp trên hoặc phòng ban khác. Mọi lời phản biện, dù đúng, đều được nghe qua hai lớp: lớp nội dung và lớp vị thế. Nếu lớp vị thế bị chạm, sếp sẽ phản ứng để giữ vai của mình, và lúc đó nội dung không còn được nghe nữa.
Mặt khác, cuộc họp là nơi quyết định được đưa ra. Nếu bạn có thông tin quan trọng mà giữ lại để nói riêng sau, có khi quyết định đã chốt, đã giao việc cho người khác, đã báo lên trên. Lúc đó sửa lại tốn công hơn nhiều, và chính sếp có thể hỏi ngược "sao lúc họp em không nói". Nghĩa là im lặng cũng không phải lúc nào cũng an toàn.
Vì vậy câu hỏi không phải là "có nên nói trong họp không" mà là "nói cái gì trong họp, cái gì để sau, và nói bằng cách nào". Một nguyên tắc dễ nhớ: thứ gì giúp nhóm quyết định tốt hơn thì nói trong họp; thứ gì chỉ giúp sếp làm việc tốt hơn thì nói riêng. Thông tin về việc thuộc nhóm thứ nhất, nhận xét về người thuộc nhóm thứ hai.
Nói ngay hay để sau: bảng phân loại nhanh
Trước khi giơ tay, lướt qua bảng này trong đầu. Nó giúp bạn quyết trong vài giây thay vì phân vân tới khi cuộc họp qua mất lúc thích hợp.
| Loại bất đồng | Nói trong họp? | Cách làm |
|---|---|---|
| Số liệu sếp đưa ra khác số liệu bạn đang có | Nói ngay | Hỏi để đối chiếu, không khẳng định sếp sai |
| Phương án có rủi ro mà nhóm chưa nhắc tới | Nói ngay | Nêu rủi ro một câu và đề xuất cách giảm |
| Tiến độ sếp hứa với khách không khả thi với phần việc của bạn | Nói ngay | Nói rõ phần việc của mình cần bao lâu, xin cân nhắc |
| Bạn thích một cách làm khác nhưng cách của sếp vẫn ổn | Không cần nói | Để lúc họp riêng nếu thấy đáng |
| Cách sếp phân công không công bằng | Để sau | Gặp riêng, nói về việc và ảnh hưởng |
| Sếp nói nặng với một đồng nghiệp | Để sau | Không bênh vực công khai; hỏi thăm đồng nghiệp, góp ý riêng với sếp nếu cần |
| Quyết định có dấu hiệu trái quy định | Nói, nhưng hỏi nhẹ | Hỏi về quy định trong họp, sau đó trao đổi bằng văn bản |
Bảng chỉ là khung. Văn hoá mỗi chỗ làm khác nhau: có nơi họp là để tranh luận thẳng, có nơi họp là để thông báo quyết định đã chốt. Quan sát vài cuộc họp xem những người được tôn trọng trong phòng phản biện kiểu gì, rồi điều chỉnh theo.
Cách nói trong họp để không thành đối đầu
Nếu đã quyết nói, làm theo thứ tự dưới đây. Mỗi bước chỉ một hai câu; cả lời phản biện nên gói trong khoảng ba mươi giây.
- Đợi sếp nói xong ý. Cắt lời giữa chừng là cách nhanh nhất làm sếp khó chịu, dù bạn đúng.
- Ghi nhận điều đúng trong ý sếp. "Em đồng ý mình cần ra mắt trong quý này." Câu này cho thấy bạn đứng cùng phía mục tiêu.
- Đặt bất đồng thành câu hỏi hoặc rủi ro. "Em hơi lo khâu thử nghiệm: theo kế hoạch hiện tại thì còn bốn ngày, lần trước mình cần khoảng mười ngày. Mình có cách nào rút ngắn mà không bỏ bước nào không ạ?"
- Đưa phương án nếu có. "Hay mình ra mắt bản nhỏ trước, phần còn lại cập nhật sau hai tuần?"
- Dừng và để sếp quyết. Không nói thêm, không nhìn quanh tìm người ủng hộ. Nếu sếp hỏi thêm thì trả lời; nếu sếp chuyển chủ đề thì để đó, bàn tiếp sau.
Giọng điệu chiếm nửa phần hiệu quả. Nói chậm, nhìn vào tài liệu chung hoặc màn hình chung thay vì nhìn thẳng chằm chằm vào sếp, dùng "mình" thay cho "anh" khi nói về kế hoạch: "kế hoạch của mình" nghe khác hẳn "kế hoạch của anh".
Câu nói mẫu dùng trong cuộc họp
Đổi từ ngữ cho hợp văn hoá chỗ làm của bạn. Điểm chung của các câu dưới đây là không có chữ "sai", không có chữ "nhưng" ngay sau lời khen.
- Khi số liệu lệch: "Em xin đối chiếu một chút: bảng của em ghi doanh số tháng trước thấp hơn con số này. Có thể em đang dùng bản cũ, sau họp em kiểm lại với anh nhé."
- Khi phương án có rủi ro: "Em thấy hướng này hợp lý, em chỉ muốn nêu thêm một rủi ro để mình tính trước: nếu nhà cung cấp giao trễ thì mình không còn ngày dự phòng."
- Khi tiến độ không khả thi với phần của mình: "Phần thiết kế của em cần khoảng một tuần nếu làm đủ các bước. Nếu phải xong trong ba ngày thì em đề xuất bỏ bớt hai mẫu phụ, chị thấy được không ạ?"
- Khi muốn mời sếp cân nhắc lại mà không ép: "Hay mình để ý này thêm một ngày, em gom số liệu rồi gửi anh trước giờ chốt?"
- Khi bị hỏi thẳng "em có ý kiến gì không": "Em có một điểm muốn bàn thêm nhưng hơi chi tiết, để sau họp em trao đổi riêng với anh cho đỡ mất thời gian cả nhóm ạ."
Câu cuối hữu ích khi bạn muốn nói một điều không tiện nói trước đám đông nhưng cũng không muốn nói dối rằng mình không có ý kiến. Nó vừa báo cho sếp biết có chuyện cần bàn, vừa giữ thể diện cho cả hai.
Khi sếp gạt đi trước mặt mọi người
Đừng đáp trả ngay. Nếu sếp nói "chuyện đó tính sau" hay "em lo xa quá", phản xạ tự nhiên là nói thêm để chứng minh. Đừng. Một câu "Dạ, em ghi lại để mình bàn sau" là đủ. Tranh luận tiếp chỉ khiến cả phòng chứng kiến một cuộc giằng co và sếp càng phải giữ lập trường.
Nếu sếp nói nặng lời. Giữ giọng bình thường, không đáp lại bằng giọng gay gắt. Sau buổi họp, nếu thấy lời nói đó vượt mức trao đổi công việc, bạn có thể xin gặp riêng để nói về cách trao đổi. Nếu bị xúc phạm nặng hoặc lặp đi lặp lại, hãy báo bộ phận nhân sự hoặc công đoàn theo quy chế công ty thay vì cố nhịn.
Nếu đồng nghiệp lên tiếng ủng hộ bạn. Cảm ơn bằng ánh mắt hoặc sau buổi họp, nhưng đừng để trong họp hình thành thế hai phe. Nếu cuộc trao đổi bắt đầu nóng, bạn có thể chủ động hạ nhiệt: "Em nghĩ mình đã đủ ý để anh cân nhắc rồi ạ."
Nếu sếp sau đó hỏi lại ý của bạn. Đó là dấu hiệu tốt. Trả lời ngắn, có phương án, và ghi nhận sếp: "Dạ, em nghĩ nếu làm hai đợt như anh nói thì ổn." Dù ý ban đầu là của bạn, để quyết định cuối cùng là của sếp giúp sếp dễ thay đổi hơn.
Nói tiếp sau buổi họp: gặp riêng thế nào
Những gì chưa nói hết trong họp, hoặc những bất đồng thuộc nhóm "để sau", nên được nói trong vòng một hai ngày, khi chuyện còn nóng nhưng cảm xúc đã nguội. Để quá lâu, sếp sẽ nghĩ bạn đã cho qua, hoặc quyết định đã chạy xa tới mức khó sửa.
Mở đầu cuộc gặp riêng bằng việc nhắc lại bối cảnh và nói rõ mục đích: "Chị ơi, hôm họp em có nói về rủi ro nhà cung cấp mà chưa kịp trình bày hết, em xin mười phút để nói kỹ hơn." Nếu chuyện liên quan tới cách sếp điều hành cuộc họp, như việc ý kiến bị cắt ngang, thì nói về ảnh hưởng tới công việc chứ không về cảm giác bị coi thường: "Mấy lần gần đây ý của nhóm kỹ thuật chưa kịp nói hết thì họp đã chốt, nên có vài rủi ro mình phát hiện muộn."
Ví dụ giả định: một nhân viên phòng dự án ở Cần Thơ thấy sếp liên tục chốt phương án khi nhóm kỹ thuật chưa phát biểu. Thay vì phản đối trong họp, chị xin gặp riêng và đề xuất một việc nhỏ: trước khi chốt, sếp dành năm phút hỏi từng nhóm có rủi ro gì. Sếp đồng ý thử trong một tháng. Không ai phải mất mặt, và cuộc họp tốt lên thấy rõ.
Sau buổi gặp, gửi một tin nhắn ngắn tóm tắt điều đã thống nhất nếu có. Nếu sếp không đồng ý, ghi nhận và để đó; không mang chuyện ra lại cuộc họp kế tiếp như một cách gây sức ép.
Sai hay gặp và cách tự kiểm
Vài lỗi phổ biến khi phản biện sếp trong họp, và các câu hỏi để bạn tự rà sau mỗi lần.
- Nói "nhưng" ngay sau lời khen: "Ý anh hay nhưng…" khiến lời khen thành màn dạo đầu cho lời chê.
- Mở đầu bằng "Em không đồng ý": câu khẳng định đối lập đặt hai người vào hai phía ngay từ đầu.
- Kéo dài phản biện quá một phút, đưa quá nhiều chi tiết kỹ thuật trước đám đông.
- Tìm người ủng hộ bằng ánh mắt, hoặc nói "chắc mọi người cũng thấy vậy".
- Im lặng trong họp rồi ra ngoài nói với đồng nghiệp rằng quyết định đó dở.
- Tự kiểm: Mình có nói về việc chứ không về người không? Có đề xuất kèm theo không? Có dừng lại đúng lúc không? Sau họp, mình có gặp riêng để nói nốt điều cần nói không?
Phản biện tốt trong họp là kỹ năng luyện được. Mỗi lần làm xong, ghi lại một điều làm tốt và một điều muốn chỉnh. Sau vài tháng, bạn sẽ thấy sếp bắt đầu chủ động hỏi ý bạn trước khi chốt, đó là dấu hiệu lời phản biện của bạn đã được tin.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cãi lại sếp trong cuộc họp không?
Không nên cãi tay đôi, nhưng nên nêu thông tin hoặc rủi ro mà nhóm cần biết để quyết định đúng. Hãy nói ngắn, đặt thành câu hỏi hoặc rủi ro, kèm phương án, rồi để sếp quyết. Những bất đồng về người hay cách điều hành thì để gặp riêng.
Sếp gạt ý kiến của mình trước mặt mọi người thì làm gì?
Đáp một câu ngắn như ghi nhận để bàn sau rồi dừng lại, không tranh luận tiếp trong họp. Trong một hai ngày sau, xin gặp riêng để trình bày kỹ hơn. Nếu lời gạt đi kèm xúc phạm nặng hoặc lặp lại, hãy báo bộ phận nhân sự hoặc công đoàn.
Làm sao phản biện sếp mà không bị coi là chống đối?
Ghi nhận mục tiêu của sếp trước, dùng chữ "mình" khi nói về kế hoạch, đặt bất đồng thành câu hỏi hoặc rủi ro, và luôn có phương án kèm theo. Khi sếp đã chốt thì làm hết sức theo quyết định đó, không nhắc lại phản đối.
Nếu cả phòng đều không đồng ý với sếp thì có nên cùng lên tiếng?
Mỗi người nêu điều liên quan tới phần việc của mình là đủ, không nên tạo thế cả phòng đối đầu với sếp. Nếu bất đồng lớn và chung, có thể đề nghị một buổi họp riêng để nhóm trình bày rủi ro một cách có tổ chức.
Im lặng trong họp có phải là lựa chọn an toàn?
Không hẳn. Nếu bạn có thông tin quan trọng mà giữ lại, quyết định có thể chốt sai và về sau sếp có thể hỏi vì sao lúc họp không nói. Im lặng chỉ hợp lý khi bất đồng là chuyện sở thích, không ảnh hưởng tới kết quả công việc.