Nên xin điều chỉnh chức danh khi phần việc bạn làm thường xuyên đã khác rõ so với mô tả công việc của chức danh hiện tại, và khi nói với sếp, hãy đặt hai bản cạnh nhau: việc ghi trên giấy và việc bạn đang làm thật. Câu mẫu: "Anh ơi, mấy tháng nay em đang điều phối cả nhóm ba người và chịu trách nhiệm tiến độ, trong khi chức danh của em vẫn là nhân viên. Em mong anh xem xét điều chỉnh chức danh cho đúng với việc em đang làm."
Chức danh nghe như một cái tên, nhưng nó gắn với mô tả công việc, với khung lương, với cách người khác trong và ngoài công ty nhìn bạn, và với hồ sơ nghề nghiệp sau này. Bài này phân biệt khi nào chức danh thật sự lệch, vì sao nó quan trọng, cách so mô tả công việc, cách nói với sếp, nguyên lý về hợp đồng và phụ lục, và cách xử lý khi sếp đồng ý đổi tên nhưng chưa đổi lương.
Khi nào chức danh thật sự lệch với việc đang làm
Không phải lúc nào làm thêm việc cũng là lệch chức danh. Đỡ đồng nghiệp vài tuần khi họ nghỉ phép, nhận một dự án ngắn ngoài chuyên môn, hay được nhờ hướng dẫn một bạn mới trong tháng đầu, đó là phần linh hoạt bình thường của mọi công việc. Chức danh lệch khi phần việc khác đi một cách thường xuyên và kéo dài, thường từ vài tháng trở lên, và khi phần việc mới mang trách nhiệm ở cấp khác.
Ba dấu hiệu hay gặp: bạn đang điều phối hoặc kèm người khác một cách chính thức nhưng chức danh không có chữ nào liên quan tới quản lý; bạn đang chịu trách nhiệm cuối cùng cho một mảng việc, ký hoặc duyệt thay cho cấp trên, trong khi chức danh vẫn ở cấp thực hiện; hoặc bạn đang làm một chuyên môn khác hẳn so với lúc vào, ví dụ vào làm hành chính mà nay chủ yếu làm phân tích số liệu.
Có một trường hợp ngược: công ty đã có cấu trúc chức danh chặt, mỗi bậc gắn với điều kiện thâm niên hay đánh giá. Khi đó chuyện xin chức danh gần với chuyện xin lên bậc, và cần đi theo quy trình của công ty. Bài này tập trung vào trường hợp phổ biến hơn: chức danh không theo kịp việc thật, và cần được chỉnh lại cho đúng.
Vì sao chức danh đáng để xin
Chức danh gắn với khung lương. Ở nhiều công ty, mỗi chức danh nằm trong một khoảng lương. Làm việc của bậc trên mà giữ chức danh bậc dưới thì dù được tăng lương, mức tăng vẫn bị giới hạn bởi khung của chức danh cũ.
Chức danh quyết định người khác nhìn bạn thế nào. Khi bạn điều phối một nhóm mà chức danh chỉ là nhân viên, đồng nghiệp phòng khác và khách hàng có thể không coi trọng lời bạn nói, khiến việc điều phối thêm khó.
Chức danh đi theo bạn trong hồ sơ nghề nghiệp. Sau này khi chuyển việc hay xin vị trí khác trong công ty, chức danh trên giấy là thứ người ta nhìn đầu tiên. Ba năm làm việc của trưởng nhóm với chức danh nhân viên rất khó chứng minh.
Chức danh làm rõ trách nhiệm. Khi có sự cố, chức danh và mô tả công việc là căn cứ để biết ai chịu trách nhiệm gì. Làm việc ngoài mô tả mà không được ghi nhận có thể khiến bạn chịu trách nhiệm mà không có quyền tương ứng.
Chức danh đôi khi dễ cho hơn tiền. Với công ty đang chặt ngân sách, điều chỉnh chức danh không tốn chi phí ngay, nên có khi là bước đầu dễ được chấp nhận, mở đường cho điều chỉnh lương sau.
So mô tả công việc với việc đang làm
Lấy bản mô tả công việc của chức danh hiện tại, thường có trong hồ sơ tuyển dụng, hợp đồng hoặc phòng nhân sự lưu. Đặt cạnh việc bạn đang làm thật. Ví dụ dưới đây là ví dụ giả định.
| Hạng mục | Mô tả công việc hiện tại | Việc đang làm thật | Từ khi nào |
|---|---|---|---|
| Phạm vi | Thực hiện các đơn hàng được giao | Phân công đơn hàng cho nhóm ba người | Từ đầu năm |
| Quyết định | Báo cáo trưởng nhóm khi có vấn đề | Tự xử lý khiếu nại cấp một, chỉ chuyển lên trường hợp lớn | Khoảng sáu tháng |
| Con người | Không có | Kèm hai bạn mới, góp ý đánh giá thử việc | Từ quý hai |
| Báo cáo | Báo cáo công việc cá nhân | Tổng hợp báo cáo tuần của cả nhóm | Từ đầu năm |
Bảng này là công cụ chính khi nói chuyện với sếp. Nó cho sếp thấy khoảng cách bằng sự việc, không phải bằng cảm giác. Giữ bảng gọn, bốn năm dòng là đủ; dòng nào bạn không chắc thì bỏ, một dòng sai làm cả bảng mất sức nặng.
Cách nói với sếp
Nói trong buổi họp riêng, mang theo bảng so sánh. Các câu dưới đây đi từ mềm tới rõ, chọn theo mức độ bạn và sếp đã từng bàn chuyện này.
- Mở chuyện: "Anh ơi, em muốn trao đổi về chức danh của em. Em đã so mô tả công việc hiện tại với việc em đang làm, và thấy khác khá nhiều, em gửi anh bảng so sánh để anh xem."
- Khi sếp đã biết bạn làm thêm: "Anh cũng biết mấy tháng nay em đang điều phối nhóm. Em mong chức danh được điều chỉnh cho đúng việc, để làm việc với các phòng khác thuận hơn và hồ sơ của em phản ánh đúng."
- Khi muốn gắn với lương: "Em hiểu chuyện lương có quy trình riêng. Em mong trước mắt chức danh được điều chỉnh, và khi tới đợt xét thì mức lương được xem theo khung của chức danh mới."
- Khi sếp hỏi muốn chức danh gì: "Em nghĩ chức danh tương ứng trong công ty mình là trưởng nhóm hoặc chuyên viên chính, anh thấy cái nào hợp với cấu trúc của phòng ạ?"
Để ý câu cuối: hỏi theo cấu trúc chức danh có sẵn của công ty, không tự đặt một chức danh mới nghe kêu. Chức danh tự đặt thường bị phòng nhân sự bác vì không khớp hệ thống, và khiến đề nghị của bạn có vẻ thiếu hiểu biết về cách công ty vận hành.
Chức danh, hợp đồng và phụ lục: hiểu nguyên lý
Theo nguyên lý của Bộ luật Lao động 2019, công việc phải làm là một trong những nội dung chủ yếu của hợp đồng lao động. Khi công việc thay đổi đáng kể và lâu dài, việc ghi nhận lại, thường bằng phụ lục hợp đồng hoặc văn bản của công ty, giúp cả hai bên rõ ràng về phạm vi việc, trách nhiệm và quyền lợi. Cách làm cụ thể tuỳ quy định hiện hành và quy chế nội bộ, nên hãy tra văn bản hiện hành và hỏi phòng nhân sự.
Cũng cần phân biệt với trường hợp công ty tạm thời điều chuyển người lao động sang làm việc khác so với hợp đồng. Pháp luật có quy định riêng về điều kiện, thời hạn và tiền lương trong trường hợp này. Nếu bạn đang làm việc khác hợp đồng mà không rõ đó là tạm thời hay lâu dài, đó là câu hỏi chính đáng để hỏi sếp và phòng nhân sự.
Khi có vướng mắc liên quan tới hợp đồng, ví dụ đã làm việc ngoài hợp đồng rất lâu mà không được ghi nhận hay bù đắp, trao đổi bằng văn bản trước, giữ lại bảng so sánh và các bằng chứng về phần việc. Để hiểu quyền của mình trong trường hợp cụ thể, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn thay vì tự kết luận.
Khi sếp đồng ý đổi chức danh nhưng chưa tăng lương
Đây là kết quả hay gặp, nhất là khi công ty đang giữ chặt ngân sách. Nhiều người thấy bị thiệt vì gánh thêm danh mà không thêm tiền. Thật ra đây vẫn là một bước tiến có giá trị, miễn là bạn chốt được hai điều: chức danh mới được ghi nhận chính thức bằng văn bản, và có một mốc xét lương theo khung của chức danh mới.
Câu chốt mẫu: "Em cảm ơn anh đã đồng ý điều chỉnh chức danh. Em mong mình ghi rõ là đợt xét lương tới, lương của em sẽ được xem theo khung của chức danh mới, và anh cho em biết đợt đó khoảng khi nào ạ.". Rồi gửi tin tóm tắt như mọi lần.
Nếu sếp muốn đổi chức danh mà nói rõ lương sẽ không đổi trong thời gian dài, hoặc đổi chức danh kèm thêm nhiều trách nhiệm mới mà không có mốc nào, hãy cân nhắc kỹ trước khi nhận. Hỏi rõ: trách nhiệm nào là thêm, trong bao lâu thì xem lại, và có quyền lợi nào khác đi kèm không. Nhận danh mới là tốt, nhưng nhận với những điều kiện rõ ràng thì tốt hơn nhiều.
Sai hay gặp khi xin điều chỉnh chức danh
Những lỗi dưới đây khiến một đề nghị có lý trở nên khó chấp nhận, hoặc khiến bạn nhận được chức danh mà mất nhiều hơn được.
- Xin chức danh khi phần việc mới chỉ thay đổi vài tuần, chưa đủ ổn định để sếp thấy đó là việc lâu dài.
- Đòi một chức danh nghe kêu mà công ty không có, ví dụ tự gọi mình là giám đốc một mảng khi cấu trúc chỉ tới trưởng nhóm.
- So mình với chức danh của một đồng nghiệp cụ thể, kiểu "bạn ấy làm ít hơn mà là chuyên viên chính", biến đề nghị thành chuyện so bì.
- Nhận chức danh mới kèm nhiều trách nhiệm mà không hỏi gì về quyền hạn, về người hỗ trợ hay mốc xét lương.
- Khoe chức danh mới trước khi có văn bản chính thức, rồi lúc quy trình bị chậm hoặc đổi tên thì khó xử với cả phòng.
- Coi chức danh là đích đến, có rồi thì thôi cố gắng, trong khi người duyệt sẽ nhìn bạn theo chuẩn của chức danh mới từ ngày đầu.
Sau buổi nói, tự kiểm: bạn đã đưa bảng so sánh bằng sự việc chưa, đã hỏi theo cấu trúc chức danh của công ty chưa, và đã chốt được cách ghi nhận bằng văn bản cùng mốc xét lương chưa. Đủ ba điều này thì dù kết quả thế nào, bạn cũng đã làm đúng phần mình.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên xin sếp điều chỉnh chức danh?
Khi phần việc bạn làm thường xuyên và kéo dài, thường từ vài tháng trở lên, đã khác rõ so với mô tả công việc, nhất là khi bạn đang điều phối người khác hoặc chịu trách nhiệm ở cấp cao hơn chức danh hiện tại.
Có nên xin đổi chức danh thay cho tăng lương không?
Có thể, nhất là khi công ty đang chặt ngân sách. Điều chỉnh chức danh không tốn chi phí ngay nhưng mở đường cho lần xét lương sau. Khi nhận, nên chốt thêm một mốc xét lương theo khung của chức danh mới.
Đổi chức danh có cần ký phụ lục hợp đồng không?
Theo nguyên lý chung, công việc phải làm là nội dung chủ yếu của hợp đồng, nên thay đổi đáng kể thường được ghi nhận bằng phụ lục hoặc văn bản của công ty. Tra quy định hiện hành và hỏi phòng nhân sự để biết cách làm cụ thể.
Nên tự đề xuất tên chức danh mới hay để sếp quyết?
Nên hỏi theo cấu trúc chức danh có sẵn của công ty và để sếp cùng phòng nhân sự chọn tên phù hợp. Chức danh tự đặt thường bị bác vì không khớp hệ thống, làm đề nghị của bạn yếu đi.
Làm việc ngoài hợp đồng lâu mà không được ghi nhận thì làm sao?
Trao đổi bằng văn bản với sếp và phòng nhân sự, kèm bảng so sánh mô tả công việc với việc đang làm. Khi cần hiểu quyền của mình trong trường hợp cụ thể, tra quy định hiện hành và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.