Muốn góp ý cho sếp mà không mất lòng, bạn cần ba thứ: nói riêng chứ không nói trước đám đông, chọn lúc sếp không bị dồn việc, và mở đầu bằng mục tiêu chung trước khi nêu điều chưa ổn. Góp ý chỉ nên xoay quanh một việc cụ thể, kèm một ví dụ có thật và một đề xuất sếp có thể gật hoặc lắc ngay, thay vì một lời nhận xét chung về cách sếp làm việc.
Phần lớn những lần góp ý hỏng không phải vì ý sai, mà vì nói sai lúc, sai chỗ hoặc câu đầu tiên làm sếp phải phòng thủ. Bài này đi theo thứ tự một người đi làm thường chuẩn bị: hiểu sếp đang lo gì, chọn thời điểm, chọn hình thức, soạn câu mở đầu, đoán trước phản ứng và tự kiểm lại sau buổi nói chuyện.
Góp ý ngược khác góp ý ngang ở chỗ nào
Khi góp ý cho đồng nghiệp ngang cấp, hai bên cùng chịu một mức rủi ro: người ta không vui thì cũng chỉ là không vui. Góp ý ngược lên sếp thì khác. Sếp là người chấm công việc của bạn, phân việc cho bạn và thường phải chịu trách nhiệm trước cấp trên của họ về chính điều bạn định góp ý. Vì thế một câu nói bình thường giữa hai đồng nghiệp, khi hướng lên sếp, dễ bị nghe thành "em đang cho rằng anh làm sai".
Điều sếp lo thường không phải là bản thân lời góp ý mà là hệ quả của nó. Sếp lo mất uy tín trước cả phòng, lo cấp trên của mình biết chuyện, lo phải làm lại một việc đã hứa với người khác. Khi bạn hiểu nỗi lo đó, câu góp ý sẽ tự đổi giọng: thay vì chỉ ra cái sai, bạn đưa ra cách để sếp gỡ một vướng mắc mà sếp cũng không muốn có.
Một điểm nữa hay bị quên: sếp nhận góp ý từ nhiều phía cùng lúc. Một người sếp phòng mười người có thể nghe mười kiểu phàn nàn khác nhau trong một tuần. Góp ý của bạn chỉ được nhớ nếu nó ngắn, cụ thể và có lối ra. Góp ý dài, chung chung, kèm cảm xúc thì dù đúng vẫn dễ bị xếp vào nhóm "kêu ca". Hiểu điều đó giúp bạn bỏ bớt những phần không cần, giữ lại đúng một ý mà sếp có thể làm gì đó ngay trong tuần.
Chọn lúc: thời điểm nên và không nên mở lời
Cùng một câu nói, nói vào sáng thứ hai khi sếp vừa họp xong với ban giám đốc sẽ khác hẳn nói vào chiều thứ năm khi việc đã chạy đều. Bảng dưới đây gom những thời điểm người đi làm lâu năm thường cân nhắc.
| Thời điểm | Nên hay không | Vì sao |
|---|---|---|
| Buổi họp một-một định kỳ | Nên | Sếp đã dành thời gian riêng để nghe, không khí là trao đổi chứ không phải chỉ đạo |
| Ngay sau khi xong một đợt việc | Nên | Mọi người đang nhìn lại, góp ý về cách làm nghe như rút kinh nghiệm chung |
| Khi sếp hỏi "có gì cần anh hỗ trợ không" | Nên | Đó là cửa mở sẵn, chỉ cần nói gọn và có đề xuất |
| Giữa lúc sếp đang chạy hạn chót | Không | Sếp không đủ chỗ trong đầu để nghe, dễ gạt đi cho xong |
| Ngay sau khi sếp bị cấp trên phê bình | Không | Sếp đang ở thế phòng thủ, góp ý thêm như đổ dầu vào lửa |
| Khi chính bạn đang bực | Không | Giọng nói lộ cảm xúc, nội dung đúng cũng bị nghe thành trách móc |
| Cuối ngày thứ sáu | Tuỳ | Có sếp thích thong thả nói chuyện cuối tuần, có sếp chỉ muốn về; quan sát trước vài tuần |
Nếu không chắc, bạn có thể hỏi trước một câu ngắn để sếp tự chọn lúc: "Anh ơi, em có một ý về cách mình làm báo cáo tuần, mất chừng mười phút, anh tiện lúc nào thì em trình bày ạ?" Câu này vừa báo trước chủ đề để sếp không bị bất ngờ, vừa cho sếp quyền chọn giờ, nên sếp ít có cảm giác bị "phục kích".
Chọn chỗ: nói riêng, nhắn tin hay nói trong họp
Nói riêng, trực tiếp là mặc định. Phần lớn góp ý về cách làm việc của sếp nên nói khi chỉ có hai người. Không có người thứ ba thì sếp không phải giữ thể diện, có thể hỏi lại, có thể thừa nhận mà không thấy mình thua. Một góc phòng họp nhỏ, một cuộc gọi video riêng nếu làm từ xa, hay đi bộ cùng ra căng tin đều được, miễn không có ai nghe.
Tin nhắn chỉ dùng để hẹn, không dùng để góp ý dài. Tin nhắn mất giọng nói và nét mặt, chữ đứng một mình dễ bị đọc theo hướng gắt hơn ý người viết. Nhắn một câu xin lịch thì ổn, còn nội dung góp ý nên để nói. Trường hợp sếp làm xa và chỉ liên lạc bằng chữ, hãy viết ngắn, mở bằng mục tiêu chung, kết bằng câu hỏi chứ không kết bằng kết luận.
Trong họp chỉ nói về việc, không nói về người. Khi cả nhóm đang bàn phương án, bạn hoàn toàn có thể nêu một rủi ro của phương án sếp đưa ra, vì đó là đóng góp vào việc chung. Nhưng góp ý về cách sếp điều hành, cách sếp giao việc hay thái độ của sếp thì không đưa ra trước mặt người khác, kể cả khi bạn biết nhiều người cùng nghĩ như mình.
Qua người khác là lựa chọn sau cùng. Nhờ đồng nghiệp thân với sếp nói hộ, hay góp ý vòng qua bộ phận nhân sự khi chuyện chưa nghiêm trọng, thường khiến sếp thấy mình bị bàn tán sau lưng. Chỉ dùng kênh khác khi chuyện liên quan tới quy định, an toàn hoặc khi đã nói trực tiếp mà không được.
Chuẩn bị trước: một việc, một ví dụ, một đề xuất
Người được nghe góp ý dễ chịu nhất là người nghe được trong vòng hai phút mình cần làm gì. Trước khi gặp sếp, bạn nên tự viết ra giấy theo thứ tự dưới đây, gạch bớt cho tới khi chỉ còn những gì cần.
- Chọn đúng một việc. Nếu có ba điều muốn nói, chọn điều ảnh hưởng tới công việc nhiều nhất. Hai điều còn lại để lần khác; dồn cả ba vào một buổi sẽ biến cuộc nói chuyện thành bản cáo trạng.
- Tìm một ví dụ có thật, gần đây. Ví dụ giả định: "Tuần trước bản kế hoạch được sửa lại ba lần sau khi đã gửi khách" rõ hơn hẳn câu "anh hay đổi ý". Ví dụ phải là sự việc, không phải đánh giá.
- Nói ra ảnh hưởng tới việc chung. Ảnh hưởng tới tiến độ, tới khách hàng, tới chất lượng, tới người khác trong nhóm. Không nói ảnh hưởng tới cảm xúc của riêng bạn ở câu đầu.
- Có sẵn một đề xuất nhỏ. Đề xuất phải làm được ngay, chi phí thấp, để sếp dễ đồng ý: chốt yêu cầu bằng một tin nhắn tóm tắt, thêm mười phút cuối buổi họp để rà lại việc.
- Chuẩn bị đường lui. Nghĩ trước câu sẽ nói nếu sếp không đồng ý, để bạn không bị cuốn vào tranh luận.
Phần chuẩn bị nghe có vẻ kỹ cho một cuộc nói chuyện mười phút, nhưng chính nó giúp bạn nói chậm và bình tĩnh. Người không chuẩn bị thường mở đầu bằng một tràng cảm xúc rồi mới tới ý chính, và lúc đó sếp đã thôi nghe.
Câu mở đầu mẫu, từ mềm tới thẳng
Câu mở đầu quyết định sếp nghe phần tiếp theo bằng tâm thế nào. Dưới đây là các mức, bạn chọn theo độ thân với sếp và mức nghiêm trọng của chuyện cần nói. Xưng hô đổi cho hợp chỗ làm của bạn.
- Mức mềm, hỏi ý trước: "Anh ơi, em đang nghĩ cách để nhóm mình đỡ phải làm lại việc, em có một quan sát nhỏ, anh nghe thử xem có hợp lý không ạ?"
- Mức mềm, nhận phần mình: "Chị ơi, có thể là do em chưa hỏi kỹ, nhưng mấy lần gần đây em nhận yêu cầu xong lại phải sửa nhiều. Em muốn bàn với chị cách chốt yêu cầu cho chắc hơn."
- Mức vừa, nêu việc và ảnh hưởng: "Anh, tuần trước bản kế hoạch đổi ba lần sau khi đã gửi khách, bên khách có hỏi lại. Em nghĩ nếu mình chốt nội bộ một lần trước khi gửi thì đỡ hơn, anh thấy sao?"
- Mức thẳng, khi chuyện lặp lại: "Chị, em xin nói thẳng một việc vì nó lặp lại mấy lần rồi: lịch họp đổi sát giờ làm em lỡ hẹn với khách hai lần trong tháng. Em đề nghị mình giữ lịch cố định, có đổi thì báo trước nửa ngày."
- Câu chốt sau khi nói xong: "Đó là cách em thấy, có thể em chưa thấy hết phía anh. Anh có góc nào em chưa biết thì anh nói để em hiểu thêm."
Câu chốt quan trọng không kém câu mở. Nó trả quyền quyết định về cho sếp và mở đường cho sếp giải thích, thay vì để cuộc nói chuyện kết thúc bằng một bên thắng một bên thua. Nhiều khi chính lúc sếp giải thích, bạn mới biết có một ràng buộc từ phía trên mà trước đó không ai nói.
Khi sếp phản ứng: chùng xuống, cãi lại hoặc im lặng
Sếp chùng xuống, giọng lạnh đi. Đừng vội rút lại lời góp ý. Nhắc lại mục tiêu chung một câu: "Em nói vì muốn việc của nhóm chạy trơn hơn thôi ạ", rồi dừng. Để sếp có vài giây im lặng là bình thường. Nếu rút lại ngay, lần sau sếp sẽ coi góp ý của bạn là thứ có thể gạt đi.
Sếp phản bác, đưa lý do. Nghe hết, nhắc lại lý do của sếp bằng lời của mình để chắc là hiểu đúng. Nếu lý do hợp lý thì nhận: "Vậy là em chưa biết phía trên yêu cầu như thế, em hiểu rồi ạ." Nếu vẫn thấy có rủi ro, nói thêm một lần duy nhất về rủi ro đó rồi dừng, không lặp lại cùng một ý.
Sếp im lặng, nói "để anh xem". Đó chưa phải là từ chối. Hẹn một mốc nhẹ nhàng: "Dạ, tuần sau em hỏi lại anh nhé." Sau đó ghi lại cho mình nội dung đã nói để lần sau nhắc đúng chuyện, đúng chữ.
Sếp cảm ơn và đồng ý ngay. Chốt việc cụ thể, ai làm gì, từ khi nào. Một lời đồng ý không đi kèm thay đổi cụ thể thì vài tuần sau mọi thứ lại như cũ. Bạn có thể đề nghị tự làm phần chuẩn bị, ví dụ soạn mẫu tin nhắn chốt yêu cầu, để sếp đỡ thêm việc.
Sai hay gặp và cách tự kiểm sau buổi nói chuyện
Sau mỗi lần góp ý, dành năm phút tự nhìn lại theo danh sách dưới đây. Làm vài lần, bạn sẽ thấy mình hay vấp ở chỗ nào.
- Mở đầu bằng "Em nói thật nhé" hoặc "Em biết anh không thích nghe nhưng…": hai câu này báo trước một điều khó nghe, khiến sếp phòng thủ trước khi bạn kịp nói.
- Dùng chữ "luôn luôn", "lúc nào cũng", "chưa bao giờ": sếp chỉ cần tìm ra một lần ngược lại là cả lời góp ý mất giá.
- Mượn số đông: "Cả phòng đều thấy vậy". Câu này biến góp ý thành chuyện phe nhóm và đẩy sếp vào thế phải tìm xem ai đứng sau.
- Góp ý xong không có đề xuất, để sếp tự nghĩ cách sửa.
- Nói xong rồi kể lại với đồng nghiệp: chuyện sớm muộn tới tai sếp và làm hỏng hết thiện chí ban đầu.
- Tự kiểm: sếp có nhắc lại được ý chính của bạn không? Có một việc cụ thể nào được chốt không? Bạn có giữ được giọng bình thường suốt buổi không? Ba câu đều "có" là buổi nói chuyện đã ổn, kể cả khi sếp chưa đồng ý.
Nếu điều bạn muốn góp ý liên quan tới việc trái quy định, trái pháp luật hay ảnh hưởng tới an toàn, chuyện không còn là khéo hay vụng nữa. Khi đó bạn nên trao đổi bằng văn bản, báo đúng kênh nội bộ của công ty, và khi thấy có rủi ro pháp lý cho bản thân thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Góp ý cho sếp có làm mình bị ghét không?
Góp ý đúng lúc, nói riêng, có ví dụ và đề xuất thì phần lớn sếp không ghét, nhiều sếp còn quý người dám nói. Thứ khiến sếp khó chịu thường là cách nói: nói trước mặt người khác, nói lúc sếp đang căng, hoặc nói chung chung như một lời chê.
Nên góp ý với sếp qua tin nhắn hay nói trực tiếp?
Nên nói trực tiếp hoặc gọi video riêng, vì giọng nói và nét mặt giúp lời góp ý mềm đi nhiều. Tin nhắn chỉ nên dùng để hẹn lịch và báo trước chủ đề. Nếu bắt buộc phải viết, hãy viết ngắn, mở bằng mục tiêu chung và kết bằng một câu hỏi.
Mới vào công ty vài tháng có nên góp ý với sếp không?
Có thể góp ý, nhưng nên bắt đầu bằng câu hỏi thay vì nhận xét, vì bạn chưa biết hết lý do phía sau cách làm hiện tại. Ví dụ hỏi vì sao quy trình lại như vậy rồi mới nêu ý của mình. Khi đã có vài việc làm tốt, lời góp ý của bạn sẽ có trọng lượng hơn.
Góp ý rồi mà sếp không thay đổi thì làm gì?
Đợi vài tuần, ghi lại các lần việc đó lặp lại và ảnh hưởng cụ thể, rồi nhắc lại một lần trong buổi họp riêng với đề xuất nhỏ hơn. Nếu vẫn không đổi và chuyện không trái quy định, có thể bạn cần tìm cách làm việc quanh nó thay vì góp ý mãi một điều.
Có nên rủ đồng nghiệp cùng đi góp ý với sếp không?
Thường không nên, vì hai ba người cùng đứng trước sếp dễ tạo cảm giác bị chất vấn. Mỗi người nên tự nói với sếp về phần việc của mình. Chỉ khi chuyện ảnh hưởng tới cả nhóm và đã có buổi họp chung để bàn, việc nhiều người cùng nêu ý mới tự nhiên.
Câu mở đầu nào giúp sếp dễ nghe góp ý nhất?
Câu mở đầu hiệu quả thường nói mục tiêu chung trước, xin phép nêu một quan sát và hứa ngắn gọn, ví dụ xin mười phút để bàn cách nhóm đỡ phải làm lại việc. Tránh mở bằng những câu báo trước điều khó nghe, vì sếp sẽ phòng thủ ngay từ đầu.