Khi sếp hỏi "em muốn bao nhiêu", hãy trả lời bằng một khoảng đã tra cứu trước, nói rõ căn cứ của khoảng đó, rồi mời sếp cùng xem với khung của công ty. Một câu mẫu: "Dựa trên phần việc em đang làm và mặt bằng em tìm hiểu cho vị trí này, em mong được điều chỉnh trong khoảng từ mức này tới mức kia, em cũng muốn nghe anh thấy khung của công ty thế nào.". Câu trả lời như vậy không tự hạ, cũng không đặt sếp vào thế phải mặc cả.
Trong bài này, "mức này", "mức kia" là chỗ bạn điền khoảng của riêng mình, vì trang không đưa số tiền cụ thể nào. Các tỷ lệ phần trăm nhắc tới đều chỉ là tham khảo, bạn cần tự tra khảo sát lương hiện hành cho ngành, vị trí và địa phương của mình. Phần dưới giải thích vì sao sếp hỏi câu này, cách tự dựng khoảng mong muốn, các mẫu trả lời theo hoàn cảnh và cách đáp khi sếp phản ứng.
Vì sao sếp hỏi câu này
Sếp hỏi "em muốn bao nhiêu" thường vì một trong ba lý do. Lý do thứ nhất và hay gặp nhất: sếp thật sự cần một con số để điền vào đề xuất, và muốn biết bạn mong gì để tránh đề xuất xong lại không đúng ý. Lý do thứ hai: sếp muốn thử xem bạn đã chuẩn bị kỹ chưa, người nói được căn cứ cho con số thường được nhìn là người nghiêm túc. Lý do thứ ba: sếp muốn để bạn nói trước, vì người nói trước thường là người neo con số.
Dù lý do nào, câu hỏi này là một cơ hội chứ không phải cái bẫy. Nó cho thấy sếp đã chấp nhận bàn chuyện tăng, chỉ còn bàn mức. Cái hỏng là khi bạn chưa chuẩn bị gì, rồi trong vài giây lúng túng nói đại một con số, hoặc nói "dạ tuỳ anh". Câu "tuỳ anh" nghe khiêm tốn nhưng thật ra đẩy hết việc khó về phía sếp, và thường nhận về mức thấp nhất trong khung.
Có một biến thể cần để ý: sếp hỏi câu này ngay khi bạn vừa mở lời, chưa kịp trình bày phần việc. Lúc đó đừng vội trả lời con số. Nói nhẹ: "Dạ em có chuẩn bị khoảng mong muốn, nhưng cho em xin hai phút nói phần việc trước để anh thấy căn cứ ạ.". Con số đi sau căn cứ luôn thuyết phục hơn con số đứng một mình.
Tự dựng khoảng mong muốn trước khi gặp sếp
Nguồn thứ nhất: mặt bằng thị trường. Tra các khảo sát lương công bố hằng năm, tin tuyển dụng cùng vị trí và cấp độ ở khu vực bạn làm. Chú ý so đúng việc chứ không so đúng chức danh, vì cùng tên gọi mà phần việc mỗi nơi rất khác. Ghi lại nguồn, không cần nhớ chính xác từng con số, chỉ cần nắm khoảng.
Nguồn thứ hai: khung nội bộ. Nếu công ty có thang bảng lương hay khung theo cấp, đó là giới hạn thực tế mà sếp phải tuân theo. Hỏi phòng nhân sự về quy chế, hoặc hỏi sếp thẳng: "Vị trí của em đang ở bậc nào trong khung, và bậc tiếp theo cần những gì ạ?"
Nguồn thứ ba: thay đổi trong phần việc. Lương được xét theo việc, nên phần việc tăng thêm bao nhiêu là căn cứ quan trọng. Tăng định kỳ khi việc không đổi ở nhiều nơi chỉ quanh vài phần trăm một năm; khi nhận thêm trách nhiệm rõ ràng thì mức điều chỉnh thường cao hơn, có khi lên tới vài chục phần trăm. Đây là tham khảo chung, không phải chuẩn, và mỗi công ty có cách làm riêng.
Đặt hai đầu của khoảng. Đầu dưới là mức bạn thấy hợp lý và chấp nhận được. Đầu trên là mức bạn có căn cứ để nói, không phải mức mơ ước. Khoảng không nên quá rộng, vì khoảng quá rộng cho thấy bạn chưa chắc, và sếp sẽ tự nhiên chọn đầu dưới.
Nói một khoảng hay một con số
Với chuyện tăng lương khi đang làm, nói một khoảng thường an toàn hơn nói một con số. Khoảng cho sếp chỗ để đối chiếu với khung công ty, và cho bạn chỗ để linh hoạt mà không phải lùi. Một con số duy nhất dễ biến cuộc nói chuyện thành có hoặc không, và nếu con số đó vượt khung thì sếp chỉ còn cách từ chối.
Tuy vậy, có lúc nói một con số rõ ràng lại hợp hơn: khi sếp nói thẳng "em cho anh một con số để anh điền", hoặc khi bạn đã biết rõ khung và con số của bạn nằm gọn trong đó. Lúc này nói con số kèm căn cứ trong một câu: "Em mong được điều chỉnh lên mức này, tương đương bậc tiếp theo trong khung của phòng mình, vì phần việc em đang làm đã giống mô tả của bậc đó."
Cũng nói được theo tỷ lệ thay vì theo số tiền, ví dụ "em mong được điều chỉnh khoảng một phần mười". Cách này hợp khi bạn không muốn nhắc con số lương hiện tại thành tiếng. Dù nói theo kiểu nào, hãy chắc rằng bạn đã tự tính ra mức cuối cùng, để khi sếp quy đổi ra con số thì bạn không bị bất ngờ.
Câu trả lời mẫu theo hoàn cảnh
Các câu dưới đây dùng "mức này", "mức kia" để bạn điền khoảng riêng. Giữ cấu trúc: căn cứ, khoảng, lời mời cùng xem.
| Hoàn cảnh | Câu trả lời mẫu |
|---|---|
| Đã tra mặt bằng, chưa biết khung nội bộ | "Theo mặt bằng em tìm hiểu cho vị trí tương tự, em mong trong khoảng mức này tới mức kia. Em không rõ khung của công ty, anh thấy khoảng đó có hợp không ạ?" |
| Đã biết khung nội bộ | "Em mong được lên bậc tiếp theo trong khung, vì phần việc em đang làm đã khớp với mô tả của bậc đó." |
| Phần việc tăng rõ rệt | "Em đang làm thêm cả phần việc của một vị trí khác, nên em mong mức điều chỉnh phản ánh phần đó, khoảng một phần mười tới một phần năm, anh xem giúp em." |
| Muốn để sếp nói trước | "Em có khoảng mong muốn, nhưng em muốn nghe trước anh thấy công ty có thể xem xét ở mức nào, rồi em nói thêm ạ." |
| Sếp ép nói ngay một con số | "Nếu phải chọn một con số thì em mong mức này, em có căn cứ ở bản tóm tắt em gửi anh." |
Câu thứ tư hợp khi bạn chưa chắc về khung và muốn sếp neo trước, nhưng không nên dùng nếu sếp đã hỏi lần thứ hai. Hỏi lần hai mà vẫn né thì sếp sẽ thấy bạn đang chơi chữ, và cuộc nói chuyện mất đi sự thẳng thắn.
Khi sếp kêu "cao quá"
Đừng lùi ngay. Lùi ngay cho thấy con số của bạn không có căn cứ. Dừng một nhịp, rồi hỏi: "Dạ, anh thấy cao so với khung của công ty hay so với phần việc của em ạ?". Hai câu trả lời dẫn tới hai hướng bàn khác nhau.
Nếu cao so với khung. Hỏi tiếp mức cao nhất của khung là bao nhiêu, và có cách nào để phần chênh lệch được bù bằng thứ khác: thưởng, phụ cấp theo việc, hay một mốc xét lại sớm hơn.
Nếu cao so với phần việc. Đây là chỗ cần nghe. Hỏi sếp thấy phần việc của bạn đang ở mức nào, và cần làm thêm gì để đạt mức bạn đề nghị. Ghi lại các điều kiện đó và xin một mốc kiểm lại.
Khi sếp đưa ra mức thấp hơn. Không cần đồng ý ngay. Nói: "Em cảm ơn anh, em xin một hai ngày suy nghĩ rồi trả lời anh ạ.". Rồi tự hỏi mức đó có trên đầu dưới của khoảng mình đặt không, và nếu nhận thì cần thêm điều kiện gì.
Khi hai bên đã gần thống nhất: chốt cho trọn
Nhiều người thở phào khi sếp gật đầu với một mức, rồi quên hỏi những chi tiết khiến mức đó thành thật. Trước khi rời phòng, đi qua các bước dưới đây.
- Nhắc lại mức hai bên vừa thống nhất bằng lời của bạn, để chắc cả hai hiểu giống nhau: tăng theo tỷ lệ hay lên bậc, tính trên lương cơ bản hay tổng thu nhập.
- Hỏi mức đó áp dụng từ kỳ lương nào, và còn cần ai duyệt thêm không.
- Hỏi việc điều chỉnh sẽ được ghi nhận bằng văn bản gì, thường là phụ lục hợp đồng hoặc quyết định của công ty, và ai sẽ gửi cho bạn.
- Nếu mức chốt thấp hơn mong muốn, đề nghị thêm một mốc xét lại kèm điều kiện cụ thể, ví dụ sau sáu tháng nếu hoàn thành hai việc đã nêu.
- Cảm ơn sếp, rồi gửi tin tóm tắt trong ngày với đúng những điểm trên.
Bước thứ ba hay bị bỏ nhất. Theo nguyên lý chung, thay đổi tiền lương là thay đổi nội dung đã thoả thuận trong hợp đồng lao động, nên thường được ghi nhận bằng văn bản; cách làm cụ thể tuỳ quy định hiện hành và quy chế của công ty. Nếu sau nhiều tuần vẫn chưa thấy văn bản hay chưa thấy lương mới, hỏi lại sếp một câu nhẹ nhàng trước, rồi mới hỏi phòng nhân sự.
Câu tự hạ, câu đòi quá và cách tự kiểm
Hai nhóm câu dưới đây đều khiến cuộc nói chuyện hỏng, chỉ theo hai hướng ngược nhau.
- Tự hạ: "Dạ tuỳ anh", "Em không dám đòi nhiều", "Được bao nhiêu em cũng cảm ơn". Những câu này khiến sếp mặc định chọn mức thấp nhất.
- Tự hạ: nói khoảng thấp hơn mặt bằng vì sợ bị từ chối, rồi sau đó thấy thiệt và mất động lực.
- Đòi quá: nêu một con số vượt xa khung mà không có căn cứ, hoặc lấy lương của một người cụ thể ra làm chuẩn.
- Đòi quá: dùng lời mời từ nơi khác như điều kiện, kiểu "bên kia trả mức đó, anh không trả thì em đi".
Sau buổi nói, tự kiểm ba điều: bạn đã nói được căn cứ trước khi nói con số chưa, bạn có lùi ngay lần đầu bị kêu cao không, và bạn có ra về với một mốc hoặc điều kiện rõ ràng không. Nếu chưa, lần sau chỉ cần sửa đúng chỗ đó. Ghi lại khoảng đã nói và phản ứng của sếp vào sổ riêng để dùng cho lần bàn tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Sếp hỏi muốn tăng bao nhiêu thì nên trả lời ngay hay hẹn lại?
Nếu đã chuẩn bị khoảng mong muốn thì trả lời ngay, kèm căn cứ. Nếu chưa chuẩn bị, xin một hai ngày để tìm hiểu và trả lời bằng một khoảng rõ ràng, tốt hơn là nói đại một con số rồi phải rút lại.
Nên đề nghị tăng lương bao nhiêu phần trăm là hợp lý?
Không có mức chuẩn chung. Tăng định kỳ khi việc không đổi thường thấp, còn khi nhận thêm trách nhiệm rõ ràng thì cao hơn. Đây chỉ là tham khảo, bạn cần tự tra khảo sát lương hiện hành và khung nội bộ của công ty mình.
Nói "tuỳ anh" khi sếp hỏi mức lương có được không?
Không nên. Câu này nghe khiêm tốn nhưng đẩy việc khó về phía sếp, và thường nhận về mức thấp nhất trong khung. Nói một khoảng có căn cứ cho thấy bạn đã chuẩn bị và tôn trọng thời gian của sếp.
Có nên đưa lời mời từ công ty khác ra khi sếp hỏi muốn bao nhiêu?
Không nên dùng như điều kiện hay lời doạ. Nếu muốn nhắc mặt bằng thị trường, hãy nói về mặt bằng chung của vị trí thay vì một lời mời cụ thể, để cuộc nói chuyện giữ được sự thẳng thắn.
Sếp đưa ra mức thấp hơn mong muốn thì làm sao?
Cảm ơn và xin thời gian suy nghĩ thay vì trả lời ngay. Sau đó cân nhắc mức đó so với đầu dưới khoảng của mình, và nếu nhận thì đề nghị thêm một mốc xét lại hoặc điều kiện rõ ràng cho lần sau.