Khi nhận ra mình không làm được một việc, như chưa đủ kỹ năng, không kịp hạn hay thiếu nguồn lực, hãy báo sếp càng sớm càng tốt, nói rõ phần nào làm được, phần nào chưa, cần gì để làm được và đề xuất một hướng xử lý. Báo sớm, cụ thể và có phương án giữ uy tín tốt hơn nhiều so với cố gồng rồi để việc hỏng sát hạn.
Nhiều người ngại nói "em không làm được" vì sợ bị đánh giá kém. Nhưng với sếp, điều đáng sợ nhất không phải là một nhân viên có giới hạn, mà là một nhân viên giấu giới hạn tới khi không còn kịp xoay xở. Bài này giúp bạn phân biệt các kiểu "không làm được", chọn đúng lúc nói và có câu nói cụ thể để dùng.
Vì sao nói sớm lại giữ uy tín hơn cố gồng
Sếp lên kế hoạch dựa trên những gì bạn hứa. Khi bạn nói "dạ được" với một việc mình không chắc, sếp sẽ báo lên trên, hứa với khách, sắp xếp các phần việc khác dựa vào đó. Nếu tới sát hạn bạn mới nói không xong, sếp không chỉ có một việc hỏng mà là cả một chuỗi kế hoạch phải sắp lại, cộng thêm việc phải giải thích với người khác.
Ngược lại, nếu bạn nói ngay từ đầu, sếp còn nhiều lựa chọn: giao cho người khác, chia nhỏ việc, xin lùi hạn, thuê thêm hỗ trợ. Sếp có thể không vui lúc đó, nhưng sau này sẽ nhớ bạn là người có thể tin vào lời hứa. Uy tín ở chỗ làm được xây từ độ tin cậy của lời hứa hơn là từ việc lúc nào cũng nhận lời.
Còn một lý do nữa ít ai nói ra: cố gồng thường dẫn tới làm ẩu, làm thêm giờ kéo dài, căng thẳng tích tụ. Kết quả không chỉ là một việc chưa đạt mà còn là sức khoẻ và tinh thần đi xuống. Nếu bạn thấy mình thường xuyên ở trạng thái này, đó là dấu hiệu cần nói chuyện với sếp về khối lượng việc, và nếu căng thẳng kéo dài thì nên tìm người hỗ trợ tâm lý.
Các kiểu "không làm được" và cách nói khác nhau
Gọi đúng tên giới hạn giúp sếp biết cần giải quyết cái gì. Mỗi kiểu cần một cách nói và một đề xuất khác.
| Kiểu giới hạn | Ví dụ giả định | Hướng đề xuất |
|---|---|---|
| Chưa có kỹ năng | Được giao dựng báo cáo tài chính hợp nhất khi chưa từng làm | Xin người hướng dẫn, làm cùng lần đầu, hoặc khoá học ngắn |
| Không kịp hạn | Ba việc cùng hạn thứ sáu, mỗi việc cần hai ngày | Xin sếp chọn thứ tự, lùi một việc hoặc chia bớt |
| Thiếu nguồn lực | Cần dữ liệu từ phòng khác mà chưa ai cấp | Nhờ sếp gỡ vướng với phòng kia |
| Ngoài quyền hạn | Được bảo duyệt chi một khoản vượt mức mình được phép | Chỉ ra người có thẩm quyền, chuẩn bị hồ sơ để họ duyệt |
| Không nên làm | Việc trái quy định hoặc nguy hiểm | Nói rõ lý do, đề xuất cách hợp lệ, báo đúng kênh |
Phân biệt rõ giúp bạn tránh nói chung chung "việc này khó quá". Câu đó không cho sếp biết phải làm gì, và dễ bị nghe như lời than.
Nói vào lúc nào
Ngay khi nhận việc, nếu đã thấy rõ. Đây là lúc rẻ nhất để nói. Một câu "Phần này em chưa làm bao giờ, em cần thêm thời gian hoặc người hướng dẫn" khi nhận việc tốt hơn nhiều so với nói sau ba ngày.
Khi làm được khoảng một phần ba và thấy không ổn. Nhiều giới hạn chỉ lộ ra khi bắt tay vào làm. Đặt cho mình một mốc kiểm khoảng một phần ba thời gian: nếu tiến độ thật chậm hơn nhiều so với dự kiến, báo ngay, đừng đợi thêm với hy vọng sẽ bắt kịp.
Khi có thêm việc chen vào. Một việc mới gấp làm việc cũ không kịp hạn: báo sếp ngay lúc nhận việc mới, hỏi việc nào ưu tiên.
Không đợi sếp hỏi. Nếu sếp hỏi tiến độ rồi bạn mới nói không kịp, sếp sẽ nghĩ bạn định giấu. Chủ động báo luôn tốt hơn, kể cả khi tin không vui.
Chọn kênh hợp với mức độ. Việc nhỏ, chỉ lùi vài giờ thì một tin nhắn ngắn là đủ. Việc ảnh hưởng tới khách, tới phòng khác hay tới cam kết của sếp với cấp trên thì nên nói trực tiếp hoặc gọi điện, rồi gửi tin nhắn tóm tắt phương án đã thống nhất. Tin xấu đi qua giọng nói thường được đón nhận nhẹ hơn tin xấu đọc qua màn hình, vì sếp nghe được thái độ cầu thị của bạn.
Khung nói bốn phần
Dù là kiểu giới hạn nào, lời báo nên có đủ bốn phần sau, gói gọn trong khoảng một phút.
- Điều đã làm được. "Em đã gom xong số liệu của ba chi nhánh và dựng khung báo cáo."
- Điều chưa làm được và lý do cụ thể. "Phần hợp nhất em chưa làm vì chưa từng xử lý các khoản giao dịch nội bộ, em sợ làm sai số."
- Cần gì để làm được. "Em cần chị Mai bên kế toán hướng dẫn một buổi, hoặc một bản báo cáo năm trước làm mẫu."
- Đề xuất và mốc mới. "Nếu có hướng dẫn chiều mai, em xong vào thứ hai. Nếu không kịp, anh giao phần hợp nhất cho chị Mai, em làm phần thuyết minh."
Bắt đầu bằng điều đã làm được không phải để khoe, mà để sếp biết việc đang ở đâu. Kết thúc bằng hai lựa chọn giúp sếp quyết nhanh. Toàn bộ lời báo không có chữ "xin lỗi" lặp đi lặp lại; một lời xin lỗi ngắn là đủ nếu bạn thật sự đã chậm báo.
Câu nói mẫu
Đổi xưng hô và chi tiết cho hợp. Các câu đi từ báo sớm tới báo muộn.
- Ngay khi nhận việc: "Dạ, em nhận. Em nói trước là phần dựng mô hình em chưa làm bao giờ, em cần thêm hai ngày để học hoặc anh cho em làm cùng anh Tùng lần này."
- Khi phát hiện giữa chừng: "Chị ơi, em làm được khoảng một phần ba thì thấy khối lượng nhiều hơn em tính. Với tốc độ hiện tại em xong vào thứ ba chứ không kịp thứ sáu. Chị muốn em lùi hạn hay bỏ bớt phần phụ lục ạ?"
- Khi thiếu nguồn lực: "Anh ơi, em vẫn chưa nhận được dữ liệu bên kho dù đã nhắc hai lần. Anh giúp em nhắn chị trưởng kho một câu được không, không có số đó em không chốt được báo cáo."
- Khi ngoài quyền hạn: "Khoản này vượt mức em được duyệt theo quy chế. Em chuẩn bị sẵn hồ sơ, anh ký hoặc anh chuyển lên chị giám đốc giúp em nhé."
- Khi đã báo muộn: "Em xin lỗi vì báo trễ. Phần này em không kịp hạn mai. Em đã xong phần chính, còn phần đối chiếu. Em đề xuất gửi khách phần chính trước, phần đối chiếu gửi bổ sung vào thứ hai."
Câu báo muộn vẫn theo đúng khung: nhận lỗi một lần, nói rõ tình hình, đưa phương án. Không kể lể lý do dài dòng, không đổ lỗi cho người khác dù có phần của họ; phần đó để nói sau khi việc đã được gỡ.
Sau khi đã nói: học bù và giữ lời hứa mới
Nói ra giới hạn chỉ là nửa đầu. Nửa sau là cho sếp thấy bạn đang thu hẹp giới hạn đó. Nếu thiếu kỹ năng, hãy chủ động học: xin tài liệu, hỏi người có kinh nghiệm, đăng ký khoá ngắn nếu công ty hỗ trợ. Lần sau gặp việc tương tự, bạn sẽ nói "lần này em tự làm được phần lớn".
Với mốc mới đã hứa, hãy giữ cho bằng được. Một lần lùi hạn được thông cảm; lần lùi thứ hai cho cùng một việc làm uy tín giảm nhanh. Vì vậy khi đặt mốc mới, đặt có dư một chút thay vì lạc quan.
Ví dụ giả định: một nhân viên truyền thông ở Thanh Hoá được giao làm video giới thiệu sản phẩm trong khi mới chỉ quen viết bài. Cô báo ngay khi nhận việc rằng mình chưa dựng video bao giờ, xin làm cùng một bạn bên phòng thiết kế lần đầu, và tự học thêm buổi tối. Lần đầu video ra muộn hai ngày so với kế hoạch ban đầu nhưng đúng mốc đã hứa lại. Lần thứ hai, cô tự làm phần lớn. Sếp nhắc tới cô như người "nói được làm được", chứ không như người từng không biết dựng video.
Nếu bạn thấy giới hạn lặp đi lặp lại vì khối lượng việc vượt quá sức một người trong thời gian dài, đó không còn là chuyện kỹ năng mà là chuyện phân công. Hãy mang số liệu cụ thể, như số việc, thời gian mỗi việc, số giờ làm thêm, vào buổi họp riêng với sếp để bàn lại.
Sai hay gặp và tự kiểm
Những lỗi làm lời thừa nhận giới hạn trở thành mất điểm, và vài câu tự rà.
- Nói "dạ được" theo phản xạ rồi về mới lo.
- Im lặng tới khi sếp hỏi mới nói.
- Nói chung chung "việc này khó quá" mà không nói khó chỗ nào.
- Không có đề xuất, để sếp tự tìm cách.
- Xin lỗi quá nhiều, tự hạ mình quá mức, làm sếp lo hơn.
- Lùi hạn lần hai cho cùng một việc.
- Tự kiểm: Mình đã báo ở thời điểm sớm nhất có thể chưa? Lời báo có đủ bốn phần không? Mốc mới có thực tế không? Mình đang làm gì để lần sau không gặp lại giới hạn này?
Nói thật về giới hạn của mình là một kỹ năng của người làm nghề, không phải dấu hiệu yếu kém. Người sếp tốt quý những nhân viên biết mình đang ở đâu, vì đó là những người họ có thể giao việc mà ngủ yên.
Câu hỏi thường gặp
Nói với sếp là mình không làm được có bị đánh giá kém không?
Báo sớm, cụ thể và có phương án thường không làm bạn bị đánh giá kém, mà còn giúp sếp tin vào lời hứa của bạn. Điều làm mất điểm là giấu tới sát hạn rồi để việc hỏng. Sếp cần biết sớm để còn xoay xở.
Khi nào nên báo sếp là không kịp hạn?
Ngay khi bạn thấy rõ, tốt nhất là lúc nhận việc hoặc ở mốc khoảng một phần ba thời gian nếu tiến độ chậm hơn nhiều so với dự kiến. Đừng đợi sếp hỏi mới nói. Báo càng sớm, sếp càng có nhiều lựa chọn như lùi hạn, chia việc hay giao thêm người.
Nói thế nào khi được giao việc mình chưa từng làm?
Nhận việc nhưng nói rõ phần nào bạn chưa có kinh nghiệm, rồi đề xuất cách làm được: xin người hướng dẫn, làm cùng người có kinh nghiệm lần đầu, hoặc thêm thời gian để học. Như vậy sếp thấy bạn có trách nhiệm chứ không phải từ chối.
Đã hứa rồi mà không làm kịp thì nói sao?
Xin lỗi ngắn một lần, nói rõ đã làm được gì, còn thiếu gì và đề xuất phương án như gửi phần chính trước, phần còn lại bổ sung sau. Đặt mốc mới có dư thời gian và giữ cho bằng được, vì lùi hạn lần hai làm uy tín giảm rất nhanh.
Thường xuyên không làm kịp vì quá nhiều việc thì làm gì?
Đó là chuyện phân công chứ không chỉ là kỹ năng. Ghi lại số việc, thời gian mỗi việc và số giờ làm thêm trong vài tuần, rồi mang vào buổi họp riêng với sếp để bàn lại khối lượng. Nếu căng thẳng kéo dài, hãy tìm người hỗ trợ tâm lý.
Có nên nói "em không làm được" thẳng như vậy không?
Câu đó quá chung, không cho sếp biết cần làm gì. Hãy nói điều đã làm được, phần chưa làm được và vì sao, cần gì để làm được và đề xuất mốc mới. Cách nói cụ thể giúp sếp quyết nhanh và giữ hình ảnh bạn là người có trách nhiệm.