Muốn sếp góp ý thật, bạn phải hỏi về một việc cụ thể, một kỹ năng cụ thể, hoặc đưa ra hai lựa chọn để sếp chọn. Câu hỏi "anh thấy em dạo này thế nào" gần như luôn nhận về câu "ổn mà em, cứ thế phát huy", vì nó quá rộng để trả lời thật lòng trong vài giây. Hỏi hẹp lại, hỏi gần thời điểm việc vừa xong, và khi nghe thì ghi lại chứ đừng giải thích.
Ở nhiều chỗ làm, sếp ít góp ý không phải vì không thấy gì, mà vì ngại làm nhân viên buồn, hoặc không có thói quen nói. Người chủ động xin góp ý đúng cách sẽ nhận được nhiều hơn hẳn những người chỉ chờ tới kỳ đánh giá. Bài này đưa ra các kiểu câu hỏi, thời điểm nên hỏi, cách nghe và cách cho sếp thấy góp ý của sếp đã được dùng.
Vì sao câu hỏi chung chung chỉ nhận về câu "em ổn mà"
Hãy đặt mình vào vị trí sếp. Đang giữa buổi họp riêng, nhân viên hỏi "anh thấy em thế nào". Trong đầu sếp lúc đó có hàng chục việc, hàng chục ấn tượng lẫn lộn, có cái tốt có cái chưa. Chọn ra một điều để nói ngay, lại phải nói sao cho khỏi làm người kia chạnh lòng, là việc khó. Lối thoát dễ nhất là một câu khen chung rồi chuyển chủ đề.
Câu hỏi rộng còn có một vấn đề nữa: nó nghe giống như người hỏi đang cần được trấn an. Nhiều sếp nhạy chuyện này và đáp đúng điều họ đoán người hỏi muốn nghe. Kết quả là bạn ra về với cảm giác dễ chịu nhưng không biết thêm điều gì để làm khác đi.
Câu hỏi hẹp thì ngược lại. Khi bạn hỏi về phần mở đầu buổi thuyết trình hôm qua, sếp chỉ cần nhớ một khoảnh khắc, và nhận xét về một khoảnh khắc thì ít nặng nề hơn nhận xét về cả con người. Sếp dễ nói thật, bạn dễ nghe, và điều nhận được đủ cụ thể để làm ngay lần tới. Đó là lý do toàn bộ kỹ thuật xin góp ý quy về một nguyên tắc: thu hẹp câu hỏi tới mức sếp trả lời được trong một phút.
Năm kiểu câu hỏi xin góp ý dùng được ngay
Hỏi về một việc vừa xong. "Báo giá em gửi khách hôm thứ Hai, phần nào anh thấy em nên viết khác đi ạ?" Việc càng gần, sếp càng nhớ rõ và càng dễ chỉ ra chi tiết.
Hỏi một điều nên làm thêm, một điều nên bớt. "Trong các buổi họp nhóm, có một việc nào anh muốn em làm nhiều hơn, và một việc em nên bớt đi không?" Hai vế cân nhau giúp sếp đỡ ngại nói phần "bớt".
Đưa hai lựa chọn để sếp chọn. "Khi khách hỏi chuyện chưa có câu trả lời, em đang hẹn lại sau, hay anh muốn em trả lời tạm theo hiểu biết của em?" Câu hỏi dạng chọn giúp sếp nói ra cách sếp muốn mà không phải soạn câu từ đầu.
Hỏi theo một kỹ năng bạn đang tập. "Mấy tháng nay em đang tập viết email ngắn hơn, anh thấy mấy email gần đây đã đỡ dài chưa, còn chỗ nào thừa không?" Báo trước mình đang tập gì giúp sếp để ý đúng chỗ những lần sau.
Hỏi qua góc nhìn của người khác. "Nếu anh là khách hàng ngồi trong buổi trình bày đó, anh sẽ thấy khó hiểu ở đoạn nào?" Đổi góc nhìn giúp sếp nhận xét mà không cảm giác đang phê bình bạn.
Chọn lúc hỏi: thời điểm và câu mẫu tương ứng
Cùng một câu hỏi, hỏi sai lúc sẽ nhận câu trả lời vội. Ba thời điểm sau hợp với ba mức góp ý khác nhau:
| Thời điểm | Hợp với | Câu mẫu |
|---|---|---|
| Ngay sau việc, trong ngày | Góp ý nhỏ, về một chi tiết | "Anh ơi, buổi gặp khách vừa rồi phần nào em nên nói gọn hơn ạ?" |
| Trong buổi họp riêng | Góp ý về thói quen, cách làm lặp lại | "Em muốn xin anh nhận xét về cách em điều phối nhóm trong dự án vừa rồi." |
| Báo trước vài ngày | Góp ý lớn, về hướng phát triển | "Buổi họp tuần sau em xin mười phút để nghe anh nhận xét em cần tập thêm gì trong nửa năm tới." |
| Không nên hỏi | Lúc sếp vừa bị cấp trên hỏi dồn, đang xử lý sự cố, hoặc trước mặt đồng nghiệp | Đợi lúc khác, ghi lại câu hỏi để khỏi quên |
Với góp ý lớn, báo trước là phép lịch sự cần thiết. Sếp có thời gian nhớ lại và chọn lời, nên điều bạn nhận được sẽ cân nhắc hơn nhiều so với khi bị hỏi đột ngột giữa buổi.
Lúc sếp đang nói: bốn việc nên làm theo thứ tự
Phần khó nhất của xin góp ý không phải là hỏi mà là nghe. Nếu bạn phản ứng sai ngay lần đầu, sếp sẽ rút ra bài học là đừng góp ý thật với bạn nữa. Trình tự sau giúp bạn giữ được kênh góp ý:
- Nghe hết, không chen. Kể cả khi thấy sếp hiểu sai, đợi sếp nói xong. Chen vào giải thích sẽ biến buổi góp ý thành buổi tranh luận.
- Ghi lại đúng lời sếp. Ghi chép vừa giúp nhớ, vừa cho sếp thấy bạn coi trọng điều được nói.
- Hỏi một ví dụ. "Anh nhớ lần nào em làm như vậy không, để em hình dung rõ hơn?" Ví dụ biến nhận xét chung thành thứ sửa được.
- Cảm ơn, chưa vội hứa. "Em cảm ơn anh, em sẽ nghĩ kỹ và thử cách anh nói ở buổi gặp khách tới." Không cần đồng ý hay phản đối ngay lúc đó.
Nếu có chỗ bạn thấy sếp thật sự thiếu thông tin, hãy nói sau, vào một dịp khác, bằng sự việc: "Hôm trước anh góp ý phần báo giá, em xem lại thì có một chi tiết khách yêu cầu riêng, em gửi anh để anh nắm thêm." Tách thời gian nghe và thời gian giải thích giúp cả hai bên bình tĩnh.
Khi sếp chỉ khen, hoặc góp ý quá chung
Có sếp trả lời mọi câu hỏi bằng lời khen. Đừng vội kết luận là sếp không có gì để nói. Thử hỏi tiếp một tầng: "Em cảm ơn anh. Nếu phải chọn một điều để em làm tốt hơn nữa trong lần tới, anh chọn điều gì?" Câu "nếu phải chọn một điều" cho sếp một khung hẹp và một lý do để nói, mà vẫn giữ không khí tích cực.
Ngược lại, có sếp góp ý rất chung kiểu "em cần chủ động hơn" hay "em cần chuyên nghiệp hơn". Những từ này mỗi người hiểu một kiểu. Bạn có thể hỏi: "Chủ động hơn theo anh là trong trường hợp nào, ví dụ như việc nào gần đây em nên tự làm trước khi hỏi anh?" Mục tiêu là đổi một tính từ thành một hành động cụ thể.
Cũng có trường hợp sếp khen thật lòng vì bạn đang làm tốt. Khi đó vẫn đáng hỏi thêm một câu hướng về phía trước: "Nửa năm tới, anh thấy em nên tập thêm việc gì để đỡ được cho anh nhiều hơn?" Câu hỏi này chuyển từ nhận xét quá khứ sang kỳ vọng sắp tới, thứ sếp thường có sẵn trong đầu nhưng ít khi nói ra nếu không ai hỏi.
Nếu sau vài lần sếp vẫn không nói được gì cụ thể, bạn có thể tìm thêm nguồn góp ý khác: đồng nghiệp làm cùng dự án, người phụ trách bộ phận phối hợp, khách hàng nội bộ. Khi mang những góp ý đó lại cho sếp xác nhận, sếp thường dễ nói hơn vì chỉ cần đồng ý hoặc chỉnh lại.
Biến lời góp ý thành việc làm và cho sếp thấy
Góp ý chỉ có giá trị khi được dùng. Phần này thường bị bỏ quên, trong khi chính nó quyết định lần sau sếp có còn muốn góp ý cho bạn hay không:
- Chọn một điều để sửa trước. Nhận ba góp ý thì chọn một điều làm ngay trong hai tuần tới, đừng cố sửa hết một lúc.
- Đặt dấu hiệu nhận biết. Ví dụ góp ý là email quá dài thì tự đặt mức: email báo cáo không quá năm dòng trước phần đính kèm.
- Báo lại sếp sau khi thử. "Hôm trước anh góp ý em mở đầu buổi trình bày bằng con số, hôm nay em thử rồi, khách hỏi sâu hơn hẳn. Anh thấy được chưa ạ?"
- Ghi vào sổ việc của mình. Lời góp ý và cách bạn đã sửa là tư liệu tốt cho buổi đánh giá giữa năm.
- Cảm ơn bằng kết quả. Không cần lời cảm ơn dài; sếp thấy góp ý của mình có tác dụng là đủ.
Một vòng đầy đủ gồm hỏi, nghe, sửa và báo lại thường tạo ra một thay đổi lớn: sếp bắt đầu tự góp ý mà không cần bạn hỏi. Đó là dấu hiệu bạn đã có một kênh nói chuyện thật với cấp trên.
Những sai hay gặp khi xin góp ý
Vài phản ứng tưởng nhỏ nhưng khiến sếp ngại góp ý về sau. Để ý để tránh:
- Xin góp ý nhưng thật ra muốn được khen. Sếp nhận ra rất nhanh, và lần sau chỉ khen cho xong.
- Giải thích ngay từng câu. "Dạ tại vì hôm đó…" lặp lại vài lần làm sếp thấy góp ý vô ích.
- Xin góp ý quá dày. Ngày nào cũng hỏi sẽ thành gánh nặng. Mỗi tuần một câu hỏi nhỏ, vài tháng một câu hỏi lớn là vừa.
- Xin góp ý trước mặt người khác. Sếp sẽ nói nhẹ đi để giữ thể diện cho bạn, và bạn mất phần thật.
- Nghe xong rồi để đó. Không sửa, không báo lại, sếp kết luận là nói cũng như không.
Nếu lỡ phản ứng gay gắt một lần, có thể quay lại nói ngắn: "Hôm trước anh góp ý mà em giải thích hơi nhiều, em nghĩ lại thấy anh nói đúng phần lớn, em xin sửa." Một câu như vậy thường đủ để mở lại kênh góp ý.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xin sếp góp ý bằng tin nhắn không?
Với góp ý nhỏ về một việc cụ thể thì được, ví dụ hỏi bản báo cáo vừa gửi có cần chỉnh chỗ nào. Với góp ý về thói quen làm việc hay hướng phát triển, nên hỏi trực tiếp trong buổi họp riêng để sếp nói thoải mái hơn.
Sếp góp ý mà mình thấy không đúng thì sao?
Cứ nghe hết và cảm ơn trước, đừng phản bác ngay. Sau đó tự xem lại bằng sự việc. Nếu vẫn thấy sếp thiếu thông tin, chọn một dịp khác trình bày ngắn gọn bằng chi tiết cụ thể, không tranh xem ai đúng.
Bao lâu thì nên xin sếp góp ý một lần?
Góp ý nhỏ có thể hỏi sau mỗi việc quan trọng. Góp ý về thói quen, cách làm thì vài tuần một lần trong buổi họp riêng. Góp ý về hướng phát triển thì vài tháng một lần, có báo trước để sếp chuẩn bị.
Xin góp ý có làm sếp nghĩ mình thiếu tự tin không?
Thường là ngược lại, nếu câu hỏi cụ thể và bạn có hành động sau đó. Người hỏi hẹp, nghe bình tĩnh và sửa nhanh cho thấy sự chủ động. Chỉ những câu hỏi rộng, lặp lại liên tục mới dễ bị nghe thành cần trấn an.
Sếp góp ý rất gay gắt thì nên phản ứng thế nào?
Giữ bình tĩnh, ghi lại phần nội dung về công việc và hẹn trao đổi lại sau. Nếu lời lẽ xúc phạm danh dự hay lặp lại thành quát tháo, đó không còn là góp ý; nên ghi lại sự việc và trao đổi với bộ phận nhân sự.
Có nên hỏi sếp góp ý về đồng nghiệp làm cùng mình không?
Nên giới hạn ở phần phối hợp: em nên làm gì khác để việc giữa em và bộ phận kia trơn tru hơn. Tránh hỏi sếp nhận xét về con người đồng nghiệp, vì dễ thành chuyện bàn tán và đặt sếp vào thế khó.