Không hợp với sếp đã lâu, trước khi quyết ở hay đi, hãy xác định mình không hợp ở mức nào: khác cách làm việc, khác tính cách, hay khác giá trị. Khác cách làm thường gỡ được bằng một cuộc nói chuyện thẳng và vài thoả thuận cụ thể. Khác giá trị, hoặc khi mối quan hệ đã ảnh hưởng tới sức khoẻ, tới sự phát triển, hay có yếu tố xúc phạm, thì đó là dấu hiệu nên tính chuyện chuyển phòng hoặc rời đi, và rời đi một cách tử tế.
Quyết định này không nên đưa ra trong một lúc bực bội sau một buổi họp tệ. Bài này giúp bạn nhìn lại mối quan hệ một cách có hệ thống, thử những cách đã được nhiều người dùng, và nếu cuối cùng quyết định đi, thì đi sao cho giữ được uy tín và quan hệ.
Không hợp ở mức nào
Không hợp với sếp có nhiều mức, và mỗi mức có cách xử lý khác nhau. Xác định đúng mức là bước đầu tiên để không quyết sai.
| Mức | Ví dụ | Khả năng gỡ |
|---|---|---|
| Khác cách làm việc | Sếp thích báo cáo chi tiết, bạn thích tóm tắt; sếp làm việc buổi tối, bạn làm buổi sáng | Cao: thoả thuận được bằng nói chuyện cụ thể |
| Khác cách giao tiếp | Sếp nói thẳng, bạn nhạy cảm; sếp ít khen, bạn cần ghi nhận | Khá: cần hiểu nhau và điều chỉnh từ hai phía |
| Khác tính cách | Sếp nóng vội, bạn cẩn trọng; sếp thích rủi ro, bạn thích chắc chắn | Trung bình: sống chung được nếu tôn trọng nhau |
| Khác giá trị | Sếp sẵn sàng làm trái quy trình để đạt số, bạn không chấp nhận | Thấp: khó gỡ nếu một bên không đổi |
| Có yếu tố xúc phạm, bất công | Sếp xúc phạm cá nhân, đối xử phân biệt | Không phải chuyện hợp hay không: cần báo đúng kênh |
Nhiều người gộp tất cả vào một chữ "không hợp", rồi nghĩ rằng chỉ có cách đi. Thực ra, phần lớn trường hợp nằm ở hai mức đầu, và gỡ được nếu chịu nói chuyện. Còn ở mức cuối, đó không còn là chuyện hợp hay không, mà là chuyện quyền lợi và an toàn, cần xử lý theo cách khác.
Thử một cuộc nói chuyện thẳng trước khi quyết
Nếu chưa từng nói chuyện thẳng với sếp về mối quan hệ làm việc, hãy thử ít nhất một lần trước khi quyết định. Nhiều người sếp không biết nhân viên đang khó chịu, vì nhân viên chưa bao giờ nói.
Chuẩn bị trước ba điều cụ thể bạn thấy khó, và một đề nghị cho mỗi điều. Chọn buổi họp riêng, hoặc xin một buổi riêng. Câu mở đầu mẫu: "Anh ơi, em muốn nói chuyện với anh về cách mình làm việc với nhau. Em thấy thời gian gần đây hai anh em hay hiểu nhầm nhau, và em nghĩ một phần là do em chưa nói rõ. Em muốn nêu mấy điểm, anh góp ý giúp em."
Rồi nêu từng điểm theo dạng sự việc và đề nghị: "Ví dụ, khi anh giao việc qua tin nhắn buổi tối, em thường không đọc kịp và sáng hôm sau bị chậm. Em đề nghị việc gấp anh gọi em, việc không gấp anh nhắn và em xử lý đầu giờ sáng."
Kết thúc bằng câu hỏi ngược: "Còn anh, có điều gì ở cách em làm việc mà anh thấy cần thay đổi không?" Câu hỏi này cho thấy bạn không chỉ đòi sếp thay đổi, và thường mở ra những điều bạn chưa từng biết về cách sếp nhìn mình.
Sau buổi nói chuyện, tóm tắt những điều đã thống nhất, và theo dõi trong một hai tháng tiếp theo.
Dấu hiệu nên cố thêm
Sau cuộc nói chuyện thẳng, hoặc khi nhìn lại một cách bình tĩnh, những dấu hiệu dưới đây cho thấy mối quan hệ vẫn có thể cải thiện, và ở lại thêm có thể đáng giá.
- Sếp lắng nghe và có ít nhất một thay đổi nhỏ sau cuộc nói chuyện.
- Sự không hợp chủ yếu nằm ở cách làm và cách giao tiếp, không phải giá trị.
- Bạn vẫn đang học được nhiều từ công việc, từ chính sếp hoặc từ môi trường.
- Sếp đối xử công bằng, dù cách làm khác bạn.
- Bạn có kế hoạch rõ cho sáu tháng tới và công việc hiện tại phục vụ kế hoạch đó.
- Sức khoẻ, giấc ngủ, quan hệ gia đình của bạn không bị ảnh hưởng đáng kể.
Nếu phần lớn các dấu hiệu này đúng, có thể bạn đang ở giai đoạn khó chịu nhưng vẫn phát triển được. Hãy cho mình thêm một mốc thời gian cụ thể, ví dụ ba tháng, rồi nhìn lại.
Dấu hiệu nên tính chuyện đi
Ngược lại, những dấu hiệu dưới đây cho thấy cố thêm có thể làm bạn mất nhiều hơn được.
- Bạn đã nói chuyện thẳng ít nhất một lần, có đề nghị cụ thể, mà không có thay đổi nào sau vài tháng.
- Sự không hợp nằm ở giá trị: sếp yêu cầu những việc bạn thấy không đúng, trái quy định, trái lương tâm nghề nghiệp.
- Bạn không còn học được gì, và công việc không còn phục vụ mục tiêu dài hạn của bạn.
- Đánh giá, cơ hội phát triển của bạn bị ảnh hưởng rõ rệt chỉ vì quan hệ với sếp.
- Bạn bị mất ngủ, lo âu, cáu bẳn kéo dài nhiều tuần; mỗi sáng đi làm là một gánh nặng.
- Có yếu tố xúc phạm, quấy rối hay phân biệt đối xử.
Với dấu hiệu cuối cùng, ưu tiên là an toàn của bạn: ghi lại sự việc, báo bộ phận nhân sự hoặc công đoàn theo kênh quy định, và nếu cần, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền của mình theo Bộ luật Lao động 2019 và văn bản hiện hành. Với dấu hiệu về sức khoẻ tinh thần, hãy tìm người hỗ trợ tâm lý thay vì cố chịu đựng một mình.
Ba tháng thử lại: ghi gì và nhìn lại thế nào
Sau cuộc nói chuyện thẳng, hãy cho mối quan hệ một khoảng thử có thời hạn rõ ràng, ví dụ ba tháng, và ghi lại đều đặn thay vì dựa vào cảm giác. Mỗi tuần dành năm phút ghi vào sổ riêng: tuần này có va chạm nào không, va chạm về chuyện gì, những thoả thuận trong cuộc nói chuyện có được giữ không, và mức độ căng thẳng của bạn theo cảm nhận riêng, cao, vừa hay thấp.
Ghi như vậy giúp tránh hai cái bẫy của trí nhớ. Cái bẫy thứ nhất là một buổi họp tệ ngay trước ngày quyết định có thể che mất cả tháng làm việc khá ổn. Cái bẫy thứ hai ngược lại: một lời khen bất ngờ làm bạn quên những tuần căng thẳng trước đó. Sổ ghi cho bạn thấy xu hướng, không chỉ khoảnh khắc.
Hết ba tháng, đọc lại toàn bộ và tự hỏi ba câu. Số lần va chạm tăng hay giảm so với trước cuộc nói chuyện? Những thoả thuận nào sếp đã giữ, những thoả thuận nào mình đã giữ? Mình đang học được gì, và điều đó có phục vụ hướng đi của mình trong một hai năm tới không?
Nếu xu hướng đang tốt lên, dù chậm, hãy ghi nhận cả phần cố gắng của sếp và của chính mình, và nói ra điều đó trong buổi họp riêng tiếp theo. Nếu không có gì thay đổi, hoặc tệ hơn, bạn đã có căn cứ để quyết định một cách bình tĩnh, và không phải tự trách rằng mình đã bỏ cuộc quá sớm.
Nên chia sẻ quá trình này với một người tin cậy ngoài công ty, như bạn bè, người thân hay một người đi trước trong nghề. Người ngoài cuộc thường nhìn ra những điều mình đang ở trong không thấy.
Lối ra trong công ty trước: chuyển phòng, đổi vị trí
Không hợp với sếp không nhất thiết có nghĩa là phải rời công ty. Nếu bạn vẫn thích công ty, thích công việc, chỉ có quan hệ với sếp trực tiếp là vướng, hãy tìm hiểu cơ hội chuyển sang phòng khác, nhóm khác, hoặc chi nhánh khác.
Nhiều công ty có chính sách tuyển dụng nội bộ. Hãy tìm hiểu quy định, nói chuyện với phòng nhân sự, và kết nối với những người ở phòng bạn muốn chuyển tới. Danh mục xin chuyển phòng trên trang này có bài riêng về cách nói lý do khi chính sếp là nguyên nhân, cách bàn giao giữ quan hệ, và cách làm việc với sếp mới.
Khi trình bày lý do chuyển, tập trung vào điều bạn muốn hướng tới, không phải điều bạn muốn trốn chạy. Ví dụ: "Em muốn phát triển thêm ở mảng phân tích dữ liệu, và phòng bên kia có nhiều việc phù hợp hơn." Câu này thật, và không cần nói xấu ai.
Nếu quyết định rời đi: rời đi tử tế
Khi đã quyết định nghỉ việc, cách bạn rời đi ảnh hưởng tới uy tín của bạn lâu dài. Thị trường lao động nhỏ, và người quản lý cũ có thể xuất hiện lại ở nhiều chỗ.
- Tìm được hướng đi tiếp, hoặc ít nhất có kế hoạch tài chính cho vài tháng, trước khi nộp đơn.
- Đọc kỹ hợp đồng lao động và nội quy về thời hạn báo trước, bàn giao. Quy định cụ thể nằm trong Bộ luật Lao động 2019, văn bản hướng dẫn và hợp đồng của bạn; tra bản hiện hành.
- Báo sếp trực tiếp trước, rồi mới nộp đơn chính thức, đừng để sếp biết qua người khác.
- Nói lý do ngắn gọn, hướng về tương lai, không kể tội: "Em đã suy nghĩ kỹ và quyết định tìm một hướng phát triển khác. Em cảm ơn anh thời gian qua, em sẽ bàn giao đầy đủ trước khi đi."
- Bàn giao kỹ: tài liệu, tình trạng từng việc, người liên hệ. Bàn giao tốt là cách nói lời tạm biệt chuyên nghiệp nhất.
- Nếu có buổi phỏng vấn nghỉ việc với nhân sự, góp ý xây dựng, cụ thể, không biến buổi đó thành buổi trút giận.
Rời đi tử tế không có nghĩa là giả vờ mọi chuyện tốt đẹp. Bạn vẫn nên nói thật với nhân sự những điều cần cải thiện, nhưng nói bằng sự việc và đề nghị, để góp ý có giá trị cho những người ở lại.
Câu hỏi thường gặp
Không hợp với sếp thì nên nghỉ việc ngay không?
Không nên quyết ngay. Hãy xác định không hợp ở mức nào, thử một cuộc nói chuyện thẳng có đề nghị cụ thể, và cho mình một mốc thời gian để nhìn lại. Nhiều trường hợp chỉ là khác cách làm, gỡ được. Chỉ nên đi khi đã thử mà không đổi, hoặc khi có yếu tố ảnh hưởng nặng.
Làm sao nói với sếp là mình thấy khó làm việc với sếp?
Không nói chung chung là không hợp. Chuẩn bị ba điều cụ thể bạn thấy khó, mỗi điều kèm một đề nghị, và kết thúc bằng câu hỏi sếp thấy bạn cần thay đổi gì. Cách này biến cuộc nói chuyện thành tìm cách làm việc tốt hơn, không phải phàn nàn.
Chuyển phòng vì không hợp sếp có bị đánh giá không tốt không?
Có thể, nếu bạn nói lý do là trốn sếp. Hãy tập trung vào điều bạn muốn hướng tới, như mảng việc muốn phát triển, phòng mới phù hợp hơn ở điểm nào. Lý do này thật, và không cần nói xấu ai. Bàn giao kỹ cũng giúp giữ quan hệ với sếp cũ.
Bị sếp xúc phạm thường xuyên thì có nên cố chịu để giữ việc không?
Không nên chịu đựng im lặng. Ghi lại sự việc có ngày giờ, báo bộ phận nhân sự hoặc công đoàn theo kênh quy định. Có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền của mình. Nếu tinh thần bị ảnh hưởng, hãy tìm người hỗ trợ tâm lý.
Nghỉ việc vì sếp thì nói lý do gì khi phỏng vấn chỗ mới?
Nói về hướng phát triển bạn tìm kiếm và vì sao vị trí mới phù hợp, không kể xấu sếp cũ. Nếu được hỏi thẳng, nên trả lời ngắn rằng cách làm việc không thật sự phù hợp và bạn đã học được gì từ đó. Câu trả lời bình tĩnh, hướng về phía trước luôn được đánh giá tốt hơn.
Cố thêm bao lâu thì nên quyết định?
Không có con số chung, nhưng nên đặt một mốc cụ thể sau cuộc nói chuyện thẳng, ví dụ ba tháng, và ghi lại những thay đổi trong thời gian đó. Đến mốc, nhìn lại theo các dấu hiệu nên cố thêm và nên đi. Quyết định dựa trên dữ kiện sẽ ít hối tiếc hơn quyết định trong lúc bực.