Khi sếp mới về phòng, tuần đầu là lúc tốt nhất để hỏi cách sếp muốn làm việc: sếp muốn nhận báo cáo qua kênh nào, việc gì cần hỏi trước, việc gì được tự quyết, và trong ba tháng tới sếp cần phòng đạt điều gì. Hỏi sớm thì câu hỏi tự nhiên, ai cũng hiểu; để lâu, cùng câu hỏi đó nghe như bạn chưa nắm việc.
Đồng thời, tuần đầu cũng là lúc sếp đang đánh giá cả phòng. Bạn không cần gây ấn tượng bằng lời hứa, mà bằng một bản tóm tắt gọn những việc mình đang giữ và những vướng mắc đang có. Bài này đi qua việc chuẩn bị, bộ câu hỏi cho buổi gặp riêng, cách nói về sếp cũ và những sai lầm hay gặp trong tháng đầu.
Sếp mới đang lo gì trong tuần đầu
Đặt mình vào chỗ người vừa nhận phòng: họ phải nắm khối lượng việc rất lớn trong thời gian ngắn, phải sớm báo lên cấp trên rằng mọi thứ trong tầm kiểm soát, và chưa biết ai trong phòng đáng tin để giao việc. Thường họ có một danh sách điều được cấp trên giao kèm khi bổ nhiệm, kiểu "tăng tốc độ xử lý hồ sơ" hay "giảm khiếu nại khách", nhưng chưa biết thực tế dưới phòng ra sao.
Vì vậy thứ sếp mới thiếu nhất là thông tin đáng tin, được trình bày gọn. Người nào cung cấp được thông tin đó mà không kèm phàn nàn, không kéo bè, sẽ nhanh chóng được sếp tìm đến. Ngược lại, người im lặng chờ sếp hỏi, hoặc vội vàng kể về sếp cũ và những mâu thuẫn trong phòng, dễ để lại ấn tượng không tốt ngay từ đầu.
Cũng cần hiểu rằng sếp mới có thể đến với nhiều thay đổi đã tính sẵn. Một số thay đổi sẽ hợp lý, một số chưa hợp với thực tế phòng bạn. Tuần đầu chưa phải lúc phản đối. Đó là lúc giúp sếp nhìn rõ thực tế, để các quyết định sau đó dựa trên thông tin đúng, và bạn có chỗ đứng để góp ý về sau.
Chuẩn bị trước buổi gặp riêng đầu tiên
Nhiều sếp mới sẽ hẹn gặp từng người. Nếu sếp không hẹn, bạn chủ động xin mười lăm đến hai mươi phút trong tuần đầu. Mang theo một trang gồm các phần sau:
- Danh sách việc đang giữ, mỗi việc một dòng: tên việc, đang ở bước nào, hạn tiếp theo, ai liên quan.
- Hai hoặc ba việc đang vướng, kèm điều cần sếp hỗ trợ nếu có, viết theo dạng sự việc, không quy lỗi.
- Những mốc lớn trong ba tháng tới mà sếp nên biết: hợp đồng gia hạn, đợt kiểm tra, mùa cao điểm.
- Những người ngoài phòng bạn hay làm việc cùng, để sếp biết ai là đầu mối với bộ phận nào.
- Một hai điều bạn thấy đang chạy tốt và nên giữ, kèm lý do ngắn gọn.
- Ba đến năm câu hỏi bạn muốn hỏi sếp, sắp theo thứ tự quan trọng.
Trang tóm tắt này có hai tác dụng. Sếp có ngay bức tranh việc của bạn mà không phải hỏi từng câu. Và bạn có chỗ dựa để buổi gặp không biến thành cuộc nói chuyện xã giao chung chung.
Không cần làm đẹp hay dài. Một trang chữ rõ ràng, gửi trước buổi gặp một ngày nếu sếp quen đọc trước, hoặc in sẵn mang theo nếu sếp thích nói chuyện trực tiếp.
Những câu nên hỏi để hiểu cách sếp làm việc
Về kênh liên lạc. "Anh muốn em báo việc thường ngày qua tin nhắn, email hay gặp trực tiếp ạ? Việc gấp ngoài giờ thì em liên hệ cách nào?" Câu này tránh được cả tháng đoán mò và những tin nhắn lúc mười giờ đêm không cần thiết.
Về mức tự quyết. "Những việc nào anh muốn em hỏi trước, việc nào em làm xong rồi báo sau là được?" Nếu sếp trả lời chung chung, gợi ý bằng ví dụ cụ thể từ việc của bạn: đổi lịch với đối tác, chi khoản nhỏ, trả lời khách khiếu nại.
Về ưu tiên. "Trong ba tháng đầu, chị muốn phòng mình tập trung vào việc gì nhất? Phần việc của em nên ưu tiên gì để khớp với hướng đó?" Đây là câu hỏi giá trị nhất, vì nó cho bạn biết sếp sẽ nhìn vào đâu khi đánh giá.
Về nhịp báo cáo. "Anh muốn cập nhật tiến độ theo tuần hay chỉ khi có mốc quan trọng? Có mẫu báo cáo nào anh quen dùng không?" Sếp từ nơi khác về thường mang theo thói quen báo cáo riêng; hỏi sớm để khỏi phải làm lại.
Về cách sếp muốn nhận góp ý. "Khi em thấy một việc có thể làm khác đi, chị muốn em nói trong cuộc họp hay gặp riêng?" Câu này mở sẵn đường cho những lần bạn cần góp ý sau này, mà không có vẻ thách thức.
Nói về sếp cũ và chuyện trong phòng thế nào cho đúng mực
Sếp mới gần như luôn hỏi: "Trước đây phòng mình làm việc này thế nào?" Đây là câu hỏi về quy trình, không phải lời mời bình luận về người trước. Trả lời bằng sự việc: "Trước đây hồ sơ được duyệt hai cấp, mất khoảng ba ngày. Phần chậm nhất thường là khâu chờ chữ ký." Không thêm những câu như "anh trước làm chậm lắm" hay "chị trước không nghe ai".
Lý do rất thực tế: sếp mới sẽ tự hỏi bạn có nói về họ như vậy sau này không. Thêm nữa, sếp cũ có thể vẫn làm trong công ty, có quan hệ với cấp trên của sếp mới. Những lời chê bai thường quay về đúng chỗ.
Với chuyện mâu thuẫn trong phòng, nguyên tắc tương tự. Nếu một vướng mắc giữa người với người đang làm chậm việc, mô tả tác động lên công việc và để sếp tự đánh giá: "Việc chuyển hồ sơ giữa hai nhóm hay bị chậm, em nghĩ cần thống nhất lại ai chịu trách nhiệm khâu kiểm tra." Đừng dùng tuần đầu để xin sếp đứng về phía mình trong một chuyện cũ. Nếu có chuyện nghiêm trọng như vi phạm quy định, quấy rối hay gian lận, đó lại là việc cần báo đúng kênh, không phụ thuộc sếp mới hay cũ.
Tuần đầu, tháng đầu, ba tháng đầu: mỗi giai đoạn làm gì
Mối quan hệ với sếp mới không hình thành trong một buổi gặp. Chia ra ba giai đoạn giúp bạn biết lúc nào nên làm gì, và lúc nào nên chờ.
| Giai đoạn | Việc nên làm | Việc nên tránh |
|---|---|---|
| Tuần đầu | Gửi trang tóm tắt, hỏi kênh liên lạc và mức tự quyết, giữ mọi hạn đang chạy | Phản đối thay đổi, kể chuyện sếp cũ, xin ưu ái |
| Tháng đầu | Báo cáo đúng nhịp sếp muốn, cho sếp thấy kết quả việc ưu tiên, hỏi lại những điều chưa rõ | Đợi sếp hỏi mới báo, làm theo thói quen cũ mà không kiểm lại |
| Ba tháng đầu | Góp ý có căn cứ về những thay đổi chưa hợp, đề xuất cải tiến nhỏ, xin nhận xét về mình | Im lặng chịu đựng điều không hợp lý, góp ý không có dữ liệu |
Mốc ba tháng là thời điểm hợp lý để xin một buổi nói chuyện riêng về cách hai bên làm việc: điều gì đang tốt, điều gì sếp muốn bạn làm khác. Đến lúc đó sếp đã đủ hiểu phòng để trả lời cụ thể.
Nếu sếp mới thay đổi nhiều thứ ngay tuần đầu, vẫn nên làm theo những gì đã được giao, đồng thời ghi lại tác động thực tế. Những ghi chép đó sẽ là căn cứ khi góp ý ở giai đoạn sau.
Sai lầm hay gặp khi có sếp mới
Chờ sếp tìm đến mình. Nhiều người nghĩ sếp mới bận, không nên làm phiền. Kết quả là người chủ động hơn trong phòng trở thành nguồn thông tin chính của sếp, còn bạn chỉ được biết đến qua lời người khác.
Hứa quá nhiều để gây ấn tượng. Tuần đầu nhận thêm việc, hứa hạn gấp hơn thường lệ, rồi tháng sau không giữ được. Ấn tượng đầu xây trên lời hứa không giữ được còn tệ hơn không có ấn tượng gì.
Coi sếp mới là người ngoài. Những câu kiểu "ở đây không làm vậy đâu anh" khép cửa trao đổi ngay từ đầu. Thay bằng: "Trước đây phòng làm cách khác, em kể anh nghe lý do để anh cân nhắc nhé."
Thay đổi quá nhanh để chiều sếp. Bỏ ngay một quy trình đang chạy tốt chỉ vì đoán sếp mới không thích. Nếu không chắc, hỏi. Sếp mới thường thích người hỏi rõ hơn người tự đoán rồi làm sai.
Tự kiểm sau tuần đầu
Cuối tuần thứ nhất, xem lại mình đã có câu trả lời cho các ý sau chưa. Thiếu ý nào thì đó là việc của tuần thứ hai.
- Sếp muốn nhận báo cáo thường ngày qua kênh nào, việc gấp thì liên hệ cách nào.
- Những việc mình được tự quyết và những việc phải hỏi trước.
- Hai ba điều sếp cần phòng đạt trong ba tháng tới.
- Sếp đã có trong tay danh sách việc mình đang giữ và các hạn sắp tới chưa.
- Lịch nói chuyện riêng định kỳ, nếu sếp có thói quen này.
- Mình đã tránh được chuyện bình luận về sếp cũ và mâu thuẫn cũ chưa.
Nếu cuối tuần đầu sếp vẫn chưa có thời gian gặp riêng, gửi trang tóm tắt qua email với một câu: "Em gửi anh tóm tắt việc em đang giữ để anh tiện nắm. Khi nào anh có mười lăm phút, em xin được trao đổi thêm ạ." Như vậy bạn đã làm phần mình mà không ép lịch của sếp.
Câu hỏi thường gặp
Sếp mới là người trẻ hơn mình thì xưng hô thế nào trong tuần đầu?
Theo cách công ty đang dùng cho cấp quản lý là an toàn nhất, thường là anh hoặc chị. Nếu thấy lấn cấn, hỏi nhẹ một câu trong buổi gặp riêng. Điều quan trọng hơn cách xưng hô là thái độ hợp tác, cung cấp thông tin đầy đủ và tôn trọng vai trò quản lý của sếp.
Mình từng ứng tuyển vị trí của sếp mới mà không được chọn thì nên làm gì?
Nói thẳng một lần trong buổi gặp riêng rằng bạn sẵn sàng hỗ trợ sếp, rồi chứng minh bằng việc làm. Không nên giả vờ như không có chuyện gì, vì sếp mới thường đã biết. Nếu sau một thời gian vẫn thấy khó khăn, hỏi sếp về con đường phát triển của mình trong phòng.
Sếp mới thay đổi quy trình mà mình thấy không hợp thì có nên nói ngay không?
Nếu thay đổi gây rủi ro lớn và tức thời như sai quy định, mất khách lớn, nói ngay kèm căn cứ. Nếu chỉ là chưa quen hoặc kém hiệu quả hơn một chút, làm theo trong vài tuần, ghi lại tác động thực tế rồi góp ý bằng số liệu. Góp ý có dữ liệu được lắng nghe nhiều hơn góp ý theo cảm giác.
Sếp mới không hẹn gặp riêng ai cả thì sao?
Chủ động xin mười lăm phút, nói rõ mục đích là để sếp nắm việc bạn đang giữ. Nếu sếp vẫn chưa có lịch, gửi trang tóm tắt qua email. Một số sếp thích quan sát trước rồi mới gặp; bạn vẫn nên để sẵn thông tin để sếp dùng khi cần.
Đồng nghiệp rủ cùng phản đối sếp mới thì nên phản ứng thế nào?
Không tham gia nhóm phản đối chung chung. Nếu có điểm cụ thể bạn thấy chưa hợp lý, góp ý riêng với sếp bằng sự việc và dữ liệu. Nói với đồng nghiệp rằng bạn muốn thử theo cách mới một thời gian rồi mới đánh giá. Giữ quan hệ tốt với đồng nghiệp không đòi hỏi phải cùng chống sếp.
Có nên kết bạn mạng xã hội với sếp mới ngay tuần đầu không?
Không cần vội. Để sếp chủ động nếu muốn, hoặc theo thói quen chung của phòng. Kết nối mạng xã hội không giúp bạn hiểu cách sếp làm việc, mà đôi khi lại khiến hai bên ngại ngần về chuyện riêng. Tập trung vào kênh công việc trong tháng đầu là đủ.