Với sếp nói ít, cách đọc ý đúng nhất không phải là đoán giỏi hơn, mà là kết hợp ba việc: đọc bối cảnh quanh câu giao việc, hỏi lại đúng hai ba câu then chốt ngay lúc nhận, và gửi một bản phác sớm để sếp sửa hướng trước khi bạn làm hết. Người kiệm lời thường không muốn nói nhiều, nhưng sẵn sàng gật hoặc lắc đầu với một thứ cụ thể bày ra trước mặt.
Câu giao việc kiểu "em làm cái tổng kết hội nghị nhé" hay "xem lại hợp đồng bên kia giúp anh" có thể ẩn rất nhiều yêu cầu chưa nói. Bài này chỉ cách bóc tách những yêu cầu đó, câu hỏi lại ngắn hợp với người ít nói, và cách dần dần lập một cuốn sổ riêng về những cụm từ sếp hay dùng.
Vì sao sếp nói ít không phải là sếp giấu ý
Người ta kiệm lời vì nhiều lý do rất bình thường. Có người quen làm việc với đội lâu năm, đã hiểu nhau nên nói tắt. Có người quá bận, mỗi ngày giao cả chục việc nên chỉ còn đủ thời gian cho một câu. Có người là chuyên gia, thấy việc quá rõ ràng nên không nghĩ rằng cần giải thích. Hiếm khi sếp cố tình nói ít để thử nhân viên.
Hiểu như vậy giúp bạn đổi cách phản ứng. Thay vì bực bội hoặc tự ái vì "sếp không chịu nói rõ", bạn coi việc làm rõ là một phần của công việc. Người bù được khoảng trống giữa câu ngắn của sếp và sản phẩm cuối cùng sẽ trở thành người sếp thích giao việc nhất.
Cũng cần phân biệt sếp nói ít với sếp không nắm việc. Nếu bạn hỏi lại mà sếp trả lời rõ, đó là người kiệm lời. Nếu hỏi lại mà sếp cũng không biết sản phẩm cuối cần gì, việc của bạn khác hẳn: giúp sếp nghĩ, bằng cách đưa ra phương án cụ thể. Tình huống thứ hai không hiếm, nhất là với việc mới, chưa ai từng làm.
Đọc bối cảnh: bốn chỗ chứa phần sếp không nói
Việc này sinh ra từ đâu. Câu "làm cái tổng kết hội nghị" mang nghĩa khác nhau nếu hội nghị đó do ban giám đốc chủ trì hay do phòng tự tổ chức. Xem lại email, cuộc họp gần nhất, tin nhắn nhóm để biết việc được giao xuất phát từ yêu cầu của ai.
Ai sẽ đọc hoặc dùng kết quả. Tài liệu để sếp tự đọc thì ngắn và thẳng. Tài liệu sếp sẽ chuyển cho cấp trên hay khách hàng thì cần chỉn chu hơn, đúng mẫu công ty. Nếu không chắc, đây là câu đầu tiên cần hỏi.
Lần trước việc tương tự được làm ra sao. Tìm bản cũ trong thư mục chung hoặc hỏi đồng nghiệp từng làm. Sếp nói ít thường ngầm hiểu "làm như lần trước, cập nhật số mới". Có bản cũ trong tay, bạn chỉ cần hỏi sếp có muốn thay đổi gì không.
Hạn thật sự là khi nào. Sếp không nói hạn không có nghĩa là không gấp. Xem lịch: có cuộc họp nào sắp tới mà sếp cần tài liệu này không, cấp trên của sếp có lịch báo cáo không. Hạn ngầm thường là trước cuộc họp gần nhất liên quan.
Hỏi lại ngắn, hợp với người ít nói
Người nói ít thường cũng không thích bị hỏi dài. Gom thành hai ba câu đóng, có sẵn phương án, hỏi ngay lúc nhận việc hoặc trong một tin nhắn duy nhất.
- Câu về mục đích: "Dạ, tổng kết này anh dùng để báo cáo ban giám đốc hay để lưu nội bộ ạ?"
- Câu về hình thức: "Em làm khoảng hai trang, có bảng số liệu, theo mẫu của lần trước được không anh?"
- Câu về hạn: "Em gửi anh trước trưa thứ năm, kịp cho buổi họp thứ sáu nhé?"
- Nếu sếp đang vội, gửi cả ba câu trong một tin nhắn đánh số, để sếp trả lời bằng "1 ban giám đốc, 2 ok, 3 ok".
- Nếu sếp trả lời "em cứ làm đi", chọn phương án hợp lý nhất, ghi rõ giả định ở đầu sản phẩm và báo: "Em làm theo hướng A, nếu anh cần hướng khác em chỉnh nhanh."
Cách hỏi bằng câu đóng có sẵn đáp án giúp sếp chỉ cần một hai chữ để trả lời. So với câu hỏi mở kiểu "anh muốn em làm thế nào", câu đóng tốn ít công sức của sếp hơn hẳn, nên sếp sẵn lòng trả lời hơn.
Đừng hỏi những gì có thể tự tìm được trong mười phút. Hỏi điều đã có sẵn trong email cũ dễ khiến người kiệm lời thấy phiền.
Gửi bản phác sớm: cách rẻ nhất để biết mình đúng hay sai
Với sếp nói ít, một bản phác ở mức hai mươi phần trăm thường đáng giá hơn mọi câu hỏi. Bản phác có thể là dàn ý vài dòng, khung bảng chưa có số, hoặc một trang đầu đã viết xong. Gửi kèm câu: "Em phác hướng làm như này, anh xem có đúng ý không trước khi em làm tiếp ạ."
Người ít nói thường phản hồi bản phác rất nhanh và rất trúng, vì họ chỉ cần chỉ ra chỗ lệch. "Bỏ phần ba", "thêm so sánh với năm ngoái", "ngắn lại" là những phản hồi điển hình. Mỗi câu như vậy tiết kiệm cho bạn hàng giờ làm lại.
Thời điểm gửi bản phác nên vào khoảng một phần năm thời gian được giao. Việc hạn một tuần thì gửi phác sau một ngày. Gửi quá sớm thì chưa có gì để sếp nhận xét, gửi quá muộn thì sửa hướng sẽ tốn công.
Nếu sếp không trả lời bản phác, đừng dừng chờ. Làm tiếp theo hướng đã phác, và nhắc nhẹ một lần khi đã xong khoảng một nửa: "Em đang làm theo hướng đã gửi hôm trước, anh có muốn chỉnh gì không ạ, nếu không em hoàn thiện luôn." Như vậy trách nhiệm đã rõ ràng nếu sau đó sếp muốn đổi.
Tình huống mẫu: một câu giao việc, ba cách hiểu
Ví dụ giả định: chiều thứ hai, trưởng phòng đi ngang bàn một chuyên viên và nói "Em xem lại hợp đồng bên vận chuyển giúp anh nhé." rồi đi tiếp vào họp. Câu này có ít nhất ba cách hiểu. Cách thứ nhất: đọc soát lỗi chính tả, số tiền, ngày tháng. Cách thứ hai: so với hợp đồng năm ngoái xem điều khoản nào thay đổi bất lợi. Cách thứ ba: đánh giá có nên ký tiếp hay chuyển sang đơn vị khác. Ba cách tốn thời gian chênh nhau gấp nhiều lần.
Chuyên viên đó mở email và thấy sáng nay bên vận chuyển vừa gửi bản gia hạn, còn tuần trước phòng có hai lần giao hàng trễ. Bối cảnh này nghiêng về cách hiểu thứ hai, có thể kèm một phần cách thứ ba. Tin nhắn hỏi lại vì thế rất gọn: "Dạ anh, em so bản gia hạn với hợp đồng cũ, đánh dấu các điều khoản thay đổi và ghi thêm hai lần trễ hàng tuần trước để anh cân nhắc, gửi anh trước trưa mai được không ạ?"
Sếp chỉ cần trả lời "ok" hoặc "chỉ cần soát lỗi thôi em". Dù câu trả lời là gì, chuyên viên đã tránh được việc ngồi cả buổi làm một bản phân tích không ai cần, hoặc ngược lại, chỉ soát chính tả trong khi sếp đang cần căn cứ để đàm phán lại.
Lập "từ điển" cách nói của sếp
Sau vài tháng làm việc, bạn sẽ thấy sếp dùng lặp lại một số cụm từ với ý riêng. Ghi lại thành bảng, cập nhật mỗi khi phát hiện ý mới. Ví dụ giả định dưới đây cho thấy cùng một câu có thể mang nghĩa rất khác thông thường.
| Sếp nói | Nghĩa thường gặp với sếp này | Cách đáp |
|---|---|---|
| "Xem giúp anh" | Đọc, sửa luôn, rồi báo đã sửa gì | Gửi bản sửa kèm ba dòng tóm tắt thay đổi |
| "Làm gọn thôi" | Một trang, không trang bìa, có số liệu chính | Bỏ phần giới thiệu, giữ bảng |
| "Không gấp" | Trong tuần này, trước họp giao ban | Hỏi lại mốc cụ thể một lần |
| "Ừ, được" | Đồng ý về hướng, chưa đồng ý về chi tiết | Vẫn gửi bản cuối để sếp duyệt |
| "Để anh nghĩ" | Chưa đồng ý, cần thêm thông tin | Hỏi sếp cần thêm thông tin gì |
Bảng này chỉ dùng cho riêng bạn, không phải để chia sẻ hay bình luận về sếp. Nó giúp bạn rút ngắn thời gian đoán và tránh lặp lại hiểu lầm cũ.
Thỉnh thoảng kiểm lại bảng bằng cách hỏi thẳng: "Lần trước anh nói không gấp, em hiểu là trong tuần, như vậy có đúng không ạ?" Sếp sẽ sửa nếu bạn hiểu sai, và thường thấy dễ chịu vì được người khác hiểu cách nói của mình.
Những sai hay gặp với sếp nói ít
Im lặng làm theo cách hiểu của mình. Không hỏi vì ngại làm phiền, rồi nộp một sản phẩm lệch hướng. Sếp ít nói thường cũng ít khen, nên bạn có thể không nhận ra mình lệch cho tới khi việc đã muộn.
Hỏi dồn dập nhiều câu mở. Mười câu hỏi kiểu "anh muốn thế nào" khiến người kiệm lời mệt và có cảm giác bạn chưa chịu nghĩ. Gom lại, tự trả lời trước những gì tự tìm được.
Đọc sự im lặng là đồng ý. Sếp không phản hồi email có thể vì chưa đọc. Với việc quan trọng, cần một xác nhận rõ ràng, dù chỉ một chữ "ok".
Diễn giải quá mức. Coi mỗi câu ngắn của sếp là tín hiệu bất mãn. Đa số câu ngắn chỉ đơn giản là câu ngắn. Đánh giá thái độ của sếp bằng hành động qua thời gian, không bằng độ dài tin nhắn.
Tự kiểm sau khi nhận một việc từ sếp ít nói
Trước khi bắt tay làm, rà nhanh danh sách sau. Nếu một ý còn trống, đó là chỗ cần hỏi hoặc tự tìm hiểu thêm.
- Mình đã biết ai sẽ đọc hoặc dùng kết quả này chưa.
- Mình có bản cũ hoặc mẫu tương tự để tham khảo không.
- Hạn cụ thể là ngày giờ nào, kể cả hạn ngầm trước cuộc họp liên quan.
- Mình đã gửi hai ba câu hỏi đóng và nhận được trả lời chưa.
- Mốc gửi bản phác là khi nào.
- Những giả định mình đang dùng đã được ghi rõ ở đầu sản phẩm chưa.
- Nếu sếp đổi hướng giữa chừng, mình đã ghi lại thời điểm và nội dung thay đổi chưa.
Sau khi nộp, ghi lại nhận xét của sếp vào "từ điển" của bạn. Theo thời gian, số câu cần hỏi giảm dần, và việc giao một câu của sếp trở nên đủ rõ với bạn mà không cần ai giải thích.
Câu hỏi thường gặp
Sếp nói ít và hay trả lời "em tự quyết đi" thì có nên tự quyết luôn không?
Với việc nhỏ, có thể đảo ngược được thì nên tự quyết, ghi lại lý do và báo sau. Với việc lớn, liên quan tiền, khách hàng quan trọng hoặc quy định, vẫn nên gửi đề xuất cụ thể và xin một xác nhận ngắn. "Tự quyết đi" thường là lời giao quyền thật, nhưng người chịu trách nhiệm cuối cùng vẫn cần biết.
Làm sao biết sếp ít nói đang hài lòng hay không?
Nhìn hành động hơn lời nói: sếp có tiếp tục giao việc quan trọng cho bạn không, có chuyển nguyên sản phẩm của bạn lên trên không, có hỏi ý kiến bạn khi có việc mới không. Nếu vẫn không chắc, hỏi trong buổi nói chuyện riêng: "Anh thấy việc em làm gần đây có điểm nào cần thay đổi không ạ?"
Sếp giao việc chỉ bằng một tin nhắn vài chữ thì có nên gọi lại hỏi không?
Thường nên trả lời bằng tin nhắn, gom các câu hỏi đóng có sẵn đáp án. Gọi điện chỉ khi việc gấp và có nhiều điểm mơ hồ không thể gom gọn. Người giao việc bằng tin nhắn ngắn thường thích nhận lại tin nhắn ngắn hơn là một cuộc gọi bất ngờ.
Đồng nghiệp hiểu ý sếp nhanh hơn mình thì có nên nhờ họ diễn giải không?
Có thể hỏi đồng nghiệp về thói quen chung của sếp hoặc xin xem bản cũ, điều này rất bình thường. Nhưng với yêu cầu cụ thể của việc được giao cho bạn, nên xác nhận trực tiếp với sếp, vì đồng nghiệp cũng có thể hiểu sai và bạn mới là người chịu trách nhiệm kết quả.
Gửi bản phác sớm có làm sếp nghĩ mình chưa làm được việc không?
Ít khi, nếu bạn gửi đúng cách: nói rõ đây là bản phác để kiểm hướng, đính kèm câu hỏi cụ thể, và gửi đúng thời điểm khoảng một phần năm thời gian. Phần lớn người quản lý thích bản phác vì nó giúp họ sửa sớm, đỡ phải nhận một sản phẩm lệch vào phút cuối.