Khi sếp sắp nghỉ hoặc sắp bị thay, việc cần làm ngay là chốt với sếp hiện tại những gì đang treo liên quan tới mình: lời hứa, đánh giá, dự án dở, quyền hạn đã giao; rồi lập một trang tóm tắt công việc của mình để sẵn sàng làm việc với người mới. Đừng hành động theo tin đồn, đừng quay lưng với sếp sắp đi, và đừng để giai đoạn khoảng trống làm công việc bị chững lại.
Giai đoạn đổi sếp thường kéo theo nhiều bất định: ai sẽ quyết những việc đang chờ, những thoả thuận cũ còn giá trị không, sếp mới sẽ nhìn mình thế nào. Người chuẩn bị tốt có thể biến giai đoạn này thành cơ hội để được nhìn nhận lại. Người chờ đợi bị động dễ mất những gì đã xây dựng.
Tin đồn chưa phải là thông tin: đừng vội hành động
Chuyện sếp sắp đi thường đến tai nhân viên qua tin đồn trước khi có thông báo chính thức. Có khi đúng, có khi chỉ là đoán từ việc sếp hay vắng mặt hoặc có cuộc họp kín với ban giám đốc. Hành động theo tin đồn, như ngừng báo cáo cho sếp, chạy sang làm thân với người được đồn là sếp mới, hoặc nói chuyện này trong nhóm chat, đều có thể gây hại nếu tin đồn sai, và kể cả khi đúng thì cũng làm bạn trông thiếu chuyên nghiệp.
Trong lúc chưa có thông tin chính thức, cách tốt nhất là tiếp tục làm việc như bình thường, và lặng lẽ sắp xếp lại hồ sơ công việc của mình cho gọn. Những việc này có ích dù tin đồn đúng hay sai.
Nếu bạn có quan hệ đủ tin cậy với sếp, có thể hỏi nhẹ trong buổi nói chuyện riêng: "Anh ơi, em nghe mọi người nhắc chuyện có thay đổi trong phòng. Nếu có gì anh thấy em nên chuẩn bị thì anh cho em biết nhé." Câu này không ép sếp xác nhận, chỉ cho sếp biết bạn sẵn sàng. Sếp có thể không nói được gì vì chưa được phép, và bạn nên tôn trọng điều đó.
Chốt những việc đang treo với sếp sắp đi
Khi đã có thông báo chính thức, thời gian còn lại với sếp cũ thường ngắn. Đây là danh sách những việc nên chốt, theo thứ tự ưu tiên.
- Những lời hứa còn dang dở liên quan tới bạn: đề xuất đi học, điều chỉnh công việc, nghỉ bù. Đề nghị sếp ghi lại trong biên bản bàn giao hoặc gửi cho phòng nhân sự để người mới biết.
- Đánh giá công việc: nếu kỳ đánh giá sắp tới, xin sếp cũ ghi nhận xét về kết quả của bạn trong giai đoạn sếp quản lý, vì sếp mới chưa đủ thông tin để đánh giá.
- Dự án đang làm: thống nhất ai sẽ là người quyết thay trong thời gian chờ sếp mới, và những quyết định nào có thể đưa ra trước khi sếp cũ đi.
- Quyền hạn đã giao: nếu sếp cũ đã cho bạn tự quyết một số việc, xin sếp ghi rõ trong tài liệu bàn giao để không bị mất khi đổi người.
- Lời giới thiệu: nếu quan hệ tốt, có thể xin sếp cũ giới thiệu bạn với sếp mới bằng vài câu về điểm mạnh và việc đang phụ trách.
Câu mở lời mẫu: "Chị ơi, trước khi chị chuyển công tác, em muốn xin chị ba mươi phút để chốt mấy việc của em: dự án khách hàng mới, đề xuất cho em học khoá quản lý dự án và phần nhận xét giữa năm. Em đã ghi sẵn một trang, chị xem giúp em nhé."
Hồ sơ việc của mình gói trong một trang
Sếp mới thường muốn nắm nhanh mỗi người đang làm gì. Một trang tóm tắt giúp bạn tạo ấn tượng đầu tiên rõ ràng, và giúp sếp mới không phải đi hỏi từng người. Một trang tốt thường có:
- Vai trò và phạm vi việc chính của bạn, viết trong hai ba câu.
- Các việc đang làm, mỗi việc một dòng: tình trạng, mốc tiếp theo, ai liên quan.
- Những quyền hạn đã được giao và giới hạn của chúng.
- Kết quả nổi bật trong sáu tháng gần nhất, có số liệu nếu được (ghi là ví dụ khi chỉ minh hoạ).
- Những vướng mắc cần sếp mới quyết hoặc hỗ trợ sớm.
- Mong muốn phát triển của bạn trong năm tới, viết ngắn.
Trang này không cần đẹp, chỉ cần gọn và đúng. Gửi cho sếp mới trong tuần đầu, hoặc mang theo trong buổi gặp đầu tiên. Nhiều sếp mới nhớ rất lâu người nhân viên đã chủ động đưa thông tin cho mình khi mình còn bỡ ngỡ.
Ứng xử với sếp sắp đi: đừng quay lưng
Khi một người sếp sắp nghỉ hoặc bị thay, không khí trong phòng thường thay đổi. Có người bắt đầu lơ là chỉ đạo của sếp cũ, có người nói xấu sếp cũ để lấy lòng người mới. Những hành vi này thường bị nhìn thấy, cả bởi sếp mới. Sếp mới sẽ tự hỏi: người này đối xử với sếp cũ như vậy thì sau này sẽ đối xử với mình thế nào?
Hãy tiếp tục làm đúng những việc sếp cũ giao cho đến ngày cuối cùng, cảm ơn sếp về những gì đã học được, và giữ liên lạc nếu quan hệ tốt. Thị trường lao động nhỏ hơn bạn nghĩ. Sếp cũ có thể trở thành người tham chiếu cho bạn, đối tác, hoặc thậm chí là sếp của bạn ở một nơi khác sau này.
Nếu sếp cũ bị thay vì kết quả không tốt, cũng không nên vội vàng xa lánh. Bạn có thể giữ thái độ tôn trọng mà không cần bày tỏ quan điểm về lý do sếp bị thay. Câu đơn giản như "Em cảm ơn anh thời gian qua, em học được nhiều từ anh" là đủ.
Giai đoạn khoảng trống: ai quyết, việc nào chờ được
Giữa lúc sếp cũ đi và sếp mới về, có thể có vài tuần hoặc vài tháng không có người quyết rõ ràng. Đây là lúc việc dễ bị treo. Hãy hỏi phòng nhân sự hoặc cấp trên của sếp cũ xem ai là người phụ trách tạm thời, và những việc nào cần trình người đó.
Với mỗi việc đang chờ quyết, phân loại: việc nào chờ được tới khi có sếp mới, việc nào không chờ được. Việc không chờ được thì trình người phụ trách tạm thời bằng văn bản gọn, có lựa chọn và khuyến nghị. Việc chờ được thì ghi vào danh sách để trình sếp mới.
Trong giai đoạn này, cũng nên tránh tự mở rộng quyền hạn của mình chỉ vì không có ai quản. Làm đúng những gì đã được giao, báo cáo đầy đủ cho người phụ trách tạm thời. Giai đoạn khoảng trống là lúc nhiều người được nhìn nhận là đáng tin, cũng là lúc nhiều người tự làm mất lòng tin.
Buổi gặp đầu tiên với sếp mới
Sếp mới thường dành vài tuần đầu để lắng nghe. Đây là cơ hội để bạn tạo ấn tượng ban đầu. Đừng mở đầu bằng những phàn nàn về sếp cũ hay về đồng nghiệp. Hãy mở đầu bằng việc của mình và sự sẵn sàng hỗ trợ.
Câu mẫu: "Chào anh, em là người phụ trách mảng khách hàng doanh nghiệp. Em gửi anh một trang tóm tắt việc em đang làm và những việc cần anh quyết sớm. Em cũng muốn hỏi anh thích nhận báo cáo theo cách nào, để em điều chỉnh cho hợp."
Câu hỏi cuối rất quan trọng. Sếp mới có cách làm việc riêng, có thể khác hẳn sếp cũ. Hỏi sớm giúp bạn khỏi mất vài tháng làm theo cách cũ rồi bị phàn nàn.
Về những thoả thuận với sếp cũ, nhắc tới một cách nhẹ nhàng, không coi đó là điều sếp mới bắt buộc phải giữ: "Trước đây chị Hoa có đề xuất cho em đi học khoá quản lý dự án, đã ghi trong biên bản bàn giao. Anh xem lại giúp em khi tiện, em hiểu anh có thể có kế hoạch khác."
Những sai lầm hay gặp trong giai đoạn đổi sếp
Bảng dưới gom những sai lầm người đi làm hay mắc khi sếp thay đổi.
| Sai lầm | Hệ quả | Làm thay |
|---|---|---|
| Kể với sếp mới về điểm yếu của sếp cũ | Sếp mới thấy bạn thiếu tôn trọng | Nói về việc, không nói về người |
| Chờ sếp mới hỏi rồi mới báo cáo | Sếp mới nghĩ bạn bị động | Chủ động gửi một trang tóm tắt tuần đầu |
| Giữ khư khư cách làm cũ | Va chạm với cách làm của sếp mới | Hỏi sớm sếp muốn làm việc thế nào |
| Coi mọi thoả thuận cũ là đương nhiên | Sếp mới thấy bị ép | Nhắc như thông tin, mời sếp xem lại |
| Lơ là trong giai đoạn khoảng trống | Việc treo, mất uy tín khi sếp mới về | Tìm người phụ trách tạm thời và tiếp tục báo cáo |
Phần lớn những sai lầm này đến từ một tâm lý chung: coi đổi sếp là chuyện của người khác, mình chỉ cần chờ xem. Thực ra, ba tháng đầu của một người sếp mới là lúc họ hình thành ấn tượng về từng người trong nhóm, và ấn tượng đó thường kéo dài rất lâu. Người chủ động đưa thông tin, hỏi cách làm việc, giữ thái độ tôn trọng với cả sếp cũ lẫn sếp mới thường được tin giao việc sớm hơn.
Sau khoảng một tháng làm việc với sếp mới, nên dành vài phút tự hỏi: sếp mới đã nắm được việc của mình chưa, những thoả thuận cũ nào đã được xác nhận lại, việc nào còn treo từ giai đoạn chuyển giao. Nếu còn khoảng trống, đề nghị một buổi nói chuyện riêng ngắn để làm rõ. Làm sớm thì nhẹ nhàng, để lâu thì những hiểu lầm nhỏ dễ thành khoảng cách lớn.
Câu hỏi thường gặp
Nghe tin đồn sếp sắp nghỉ thì có nên hỏi thẳng sếp không?
Có thể hỏi nhẹ nếu quan hệ đủ tin cậy, theo cách không ép sếp xác nhận, ví dụ hỏi có gì cần chuẩn bị. Sếp có thể chưa được phép nói. Trong lúc chưa có thông tin chính thức, cứ làm việc bình thường và sắp xếp lại hồ sơ công việc của mình.
Lời hứa của sếp cũ có còn giá trị khi đổi sếp không?
Không có gì đảm bảo, vì sếp mới có thể có kế hoạch khác. Cách tốt nhất là đề nghị sếp cũ ghi lời hứa vào biên bản bàn giao hoặc gửi phòng nhân sự trước khi đi, rồi nhắc lại với sếp mới như một thông tin, không phải yêu cầu bắt buộc.
Kỳ đánh giá đến ngay sau khi đổi sếp thì làm sao?
Xin sếp cũ ghi nhận xét về kết quả của bạn trước khi đi, và gửi cho phòng nhân sự hoặc lưu vào hồ sơ đánh giá. Sếp mới chưa đủ thông tin để đánh giá giai đoạn trước, nên nhận xét này giúp kết quả của bạn không bị bỏ sót.
Có nên giữ liên lạc với sếp cũ sau khi sếp đi không?
Nên, nếu quan hệ tốt. Sếp cũ có thể là người tham chiếu cho bạn sau này, hoặc là đối tác, đồng nghiệp ở nơi khác. Giữ liên lạc vừa phải, như hỏi thăm dịp lễ hay chia sẻ tin vui, không cần bàn chuyện nội bộ công ty cũ.
Sếp mới có cách làm khác hẳn sếp cũ thì thích nghi thế nào?
Hỏi sớm sếp mới muốn nhận báo cáo, cập nhật, xin ý kiến theo cách nào. Quan sát vài tuần đầu và điều chỉnh. Nếu thấy cách cũ có ưu điểm, có thể đề xuất sau khi đã tạo được lòng tin, đừng so sánh với sếp cũ ngay từ đầu.
Trong lúc chưa có sếp mới thì ai duyệt việc của mình?
Hỏi phòng nhân sự hoặc cấp trên của sếp cũ xem ai phụ trách tạm thời. Việc không chờ được thì trình người đó bằng văn bản gọn, có lựa chọn và khuyến nghị. Việc chờ được thì ghi vào danh sách để trình sếp mới khi về.