ThuongCap.comThượng Cấp
Sếp khó tính và tình huống khó

Sếp thiên vị một đồng nghiệp: nhìn cho rõ và làm gì với phần của mình

Thấy sếp thiên vị một đồng nghiệp: tách cảm giác khỏi dữ kiện, tìm lý do thật phía sau, làm cho phần việc của mình được thấy và hỏi sếp về cơ hội mà không so bì.

Three colleagues around a small meeting table in a sunlit Vietnamese office, one person slightly apart near the window looking toward the others, soft focus faces, warm afternoon light, muted navy and amber

Khi thấy sếp thiên vị một đồng nghiệp, hãy làm hai việc trước khi phản ứng: ghi lại dữ kiện trong vài tuần để xem đó là thiên vị thật hay cảm giác, và tìm hiểu lý do phía sau sự ưu ái. Sau đó, tập trung vào phần của mình: làm cho kết quả của mình được nhìn thấy, và hỏi sếp trực tiếp về cơ hội mình muốn có, không đem đồng nghiệp ra so sánh.

Cảm giác bị thiên vị là một trong những điều làm người đi làm chán nản nhanh nhất, vì nó chạm vào cảm giác công bằng. Nhưng phản ứng theo cảm giác thường làm mọi chuyện tệ hơn: than vãn, thi đua ngầm, hoặc rút lui khỏi công việc. Bài này giúp bạn nhìn rõ trước, rồi hành động có tính toán.

Thiên vị thật hay cảm giác: tách dữ kiện khỏi ấn tượng

Ấn tượng thiên vị thường đến từ vài khoảnh khắc nổi bật: sếp cười nói với đồng nghiệp kia lâu hơn, giao cho người đó dự án mà bạn muốn, khen người đó trong cuộc họp. Những khoảnh khắc này dễ nhớ, trong khi những lần sếp giao việc tốt cho bạn hay góp ý giúp bạn lại dễ quên.

Để nhìn khách quan, hãy ghi lại trong khoảng một tháng những điều đo được: ai được giao việc gì, ai được khen, ai được cử đi học hay đi gặp khách, ai bị nhắc lỗi và nhắc thế nào. Ghi cả những gì liên quan tới chính bạn. Cuối tháng, đọc lại bằng con mắt của người ngoài.

Có khi bức tranh khớp với cảm giác của bạn. Có khi lại khác: đồng nghiệp kia được giao nhiều vì đã xin trước, hoặc vì có kỹ năng mà việc đó đòi hỏi. Cũng có khi bạn phát hiện mình đã được giao nhiều hơn mình tưởng. Dù kết quả thế nào, bạn sẽ bước vào bước tiếp theo với thông tin thật, chứ không chỉ với một nỗi bực.

Những lý do thường gặp phía sau sự ưu ái

Đồng nghiệp đó làm sếp đỡ lo. Họ báo cáo đúng lúc, nói ngắn, có phương án, ít để sếp bất ngờ. Sếp tìm đến họ trước đơn giản vì làm việc với họ nhẹ đầu hơn.

Họ chủ động xin việc. Nhiều người chờ sếp nhớ tới mình, còn đồng nghiệp kia thì nói thẳng "em muốn làm dự án này". Sếp bận, người xin trước thường được trước.

Kỹ năng hợp đúng việc. Một dự án cần nói chuyện với khách nước ngoài sẽ đến tay người nói ngoại ngữ tốt. Đó là phân việc theo năng lực, dù nhìn từ ngoài giống thiên vị.

Có quan hệ gần gũi từ trước. Học cùng trường, quê cùng tỉnh, từng làm chung ở chỗ cũ. Sự gần gũi khiến sếp tự nhiên trò chuyện nhiều hơn, dù không cố ý.

Sếp đang đào tạo người kế cận. Có sếp chọn một người để kèm kỹ, chuẩn bị cho vị trí sắp trống. Từ ngoài nhìn vào giống ưu ái, nhưng đó là kế hoạch nhân sự.

Thiên vị thật. Cũng có trường hợp sếp đối xử khác biệt mà không có lý do công việc nào, hoặc vì lý do không chính đáng. Khi đó, phần việc của bạn là bảo vệ quyền lợi của mình bằng cách đúng mực.

Ghi gì trong vài tuần để thấy rõ

Một bảng ghi chép riêng, giữ trong máy cá nhân hay sổ tay, giúp bạn nhìn rõ hơn. Ví dụ giả định dưới đây là cách một người ghi lại trong một tháng.

NgàySự việcLiên quan tới aiGhi chú khách quan
Tuần 1Sếp giao dự án khách mớiĐồng nghiệp AA đã xin tham gia từ cuộc họp trước
Tuần 1Sếp khen trong họp nhómĐồng nghiệp AKhen kết quả bán hàng tháng trước
Tuần 2Sếp góp ý bản báo cáoBản thânGóp ý cụ thể, giọng bình thường
Tuần 3Cử đi khoá đào tạoĐồng nghiệp AKhông thông báo cho cả nhóm, không rõ tiêu chí
Tuần 4Giao việc gấp cuối tuầnBản thânLần thứ ba trong tháng

Nhìn vào bảng này, có những dòng có lý do rõ ràng và có những dòng đáng hỏi. Ví dụ, việc cử đi đào tạo mà không công bố tiêu chí là điều bạn có thể hỏi sếp một cách hợp lý. Việc gấp cuối tuần dồn vào một người nhiều lần cũng là điều có thể nêu ra. Bảng ghi giúp bạn chọn đúng điều để nói, thay vì nói chung chung "anh thiên vị".

Làm cho phần việc của mình được nhìn thấy

Nhiều người làm tốt nhưng ít được để ý vì sếp không biết họ đã làm gì. Trước khi nghĩ sếp thiên vị người khác, hãy chắc rằng sếp đã có đủ thông tin về bạn.

  • Gửi một tin cập nhật ngắn khi hoàn thành việc quan trọng, nói kết quả cụ thể chứ không chỉ "em xong rồi".
  • Trong họp nhóm, chủ động trình bày phần việc của mình, đừng để người khác tóm tắt hộ.
  • Khi được khách hay phòng khác cảm ơn, chuyển lời cảm ơn đó cho sếp một cách nhẹ nhàng.
  • Đề nghị một buổi nói chuyện riêng định kỳ nếu chưa có, để sếp có thời gian dành riêng cho bạn.
  • Nói ra mong muốn của mình: loại việc muốn làm, kỹ năng muốn học. Sếp không đoán được điều bạn chưa nói.

Những việc này không phải là khoe khoang. Sếp quản lý nhiều người, và người tự nói về công việc của mình một cách đúng mực luôn có lợi thế hơn người im lặng chờ được phát hiện.

Hỏi sếp về cơ hội mà không so bì với đồng nghiệp

Khi muốn nói với sếp, hãy nói về mình và cơ hội của mình, không nói về đồng nghiệp kia. Câu "sao anh toàn giao cho A" gần như chắc chắn khiến sếp phòng thủ, và đẩy cuộc nói chuyện thành tranh luận về A thay vì về bạn.

Câu mẫu mức nhẹ: "Anh ơi, em muốn được tham gia những dự án có khách mới. Anh thấy em cần chuẩn bị thêm gì để lần tới anh có thể giao cho em?" Câu này nói rõ mong muốn và mời sếp đưa ra tiêu chí.

Câu mẫu khi có chuyện cụ thể: "Chị ơi, đợt đào tạo vừa rồi em không biết có thông báo, em cũng rất muốn đi. Đợt sau chị có thể cho cả nhóm biết tiêu chí chọn người không ạ, để em chuẩn bị." Câu này nêu sự việc, đề nghị minh bạch, không buộc tội.

Câu mẫu khi việc gấp dồn về mình: "Anh ơi, tháng này em nhận ba việc gấp cuối tuần. Em không ngại việc, nhưng em muốn mình chia đều hơn trong nhóm để em giữ được chất lượng cho các việc khác. Anh xem có sắp xếp được không ạ."

Sau buổi nói chuyện, ghi lại những gì sếp hứa hoặc đề nghị, và theo dõi trong một hai tháng tiếp theo xem có thay đổi gì không.

Những phản ứng nên tránh khi thấy bị thiên vị

Cảm giác bất công dễ kéo theo những phản ứng làm hại chính mình. Bảng dưới gom những phản ứng hay gặp và hệ quả của chúng.

Phản ứngHệ quả thường gặpLàm thay
Thi đua ngầm, giành việc của đồng nghiệp được ưu áiNhóm căng thẳng, sếp thấy bạn khó hợp tácXin việc mới trực tiếp với sếp, nói rõ mong muốn
Làm cầm chừng vì nghĩ cố cũng không ai thấyKết quả đi xuống, thành lý do để bị đánh giá thấp thậtGiữ chất lượng, ghi lại kết quả để có cơ sở nói chuyện
Trách sếp trong cuộc họp chungSếp mất thể diện, quan hệ khó hàn gắnNói riêng, nói về sự việc và đề nghị cụ thể
Nói xấu đồng nghiệp được ưu áiMất lòng tin của cả nhómGiữ quan hệ công việc bình thường, học điều họ làm tốt
Đăng bóng gió lên mạng xã hộiRủi ro kỷ luật, khó quay lạiViết ra cho riêng mình, nói với người tin cậy ngoài công ty

Điểm chung của những phản ứng nên tránh là chúng giải toả cảm xúc nhất thời nhưng lại tạo thêm bằng chứng chống lại chính bạn. Nếu sếp có thiên vị thật, bạn càng cần giữ hồ sơ sạch để khi nói chuyện với nhân sự, mọi người chỉ nhìn vào sự việc chứ không nhìn vào cách bạn đã phản ứng.

Cũng nên nhớ rằng cảm giác bất công lâu ngày ảnh hưởng tới tinh thần. Hãy cho mình những khoảng nghỉ, làm những việc ngoài công việc giúp bạn thấy mình có giá trị, để một mối quan hệ ở chỗ làm không chi phối toàn bộ cuộc sống.

Giữ quan hệ với đồng nghiệp được ưu ái và khi nào cần đi kênh khác

Đồng nghiệp được ưu ái thường không có lỗi gì. Thù địch với họ chỉ làm bạn mất một người có thể hợp tác tốt, và làm sếp thấy bạn khó làm việc nhóm. Thậm chí, nếu họ thật sự làm sếp đỡ lo, bạn có thể học cách họ báo cáo, cách họ xin việc. Giữ quan hệ bình thường, hợp tác trong công việc, không tham gia những câu chuyện nói xấu sau lưng.

Có những trường hợp thiên vị đã vượt khỏi chuyện tính cách: đối xử khác biệt dựa trên giới tính, tuổi, tình trạng hôn nhân, quê quán; thưởng phạt không theo quy chế; đánh giá thấp có hệ thống ảnh hưởng tới lương, thưởng, cơ hội. Những chuyện này liên quan tới quyền lợi lao động. Bộ luật Lao động 2019 có nguyên tắc chống phân biệt đối xử, và công ty thường có quy chế đánh giá riêng, nhưng nội dung cụ thể cần tra bản hiện hành.

Khi rơi vào trường hợp này, hãy giữ bảng ghi chép, nói chuyện với bộ phận nhân sự theo kênh công ty quy định, và nếu cần, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu mình đang ở vị trí nào. Bước này nên làm bình tĩnh, có dữ kiện, không phải trong lúc bực tức.

Cũng nên tự hỏi: sau vài tháng làm hết những điều trên mà không có gì thay đổi, môi trường này còn giúp mình phát triển không? Đôi khi lối ra tốt nhất là xin chuyển sang nhóm khác, nơi công sức của bạn được nhìn nhận rõ hơn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên nói thẳng với sếp là sếp đang thiên vị không?

Không nên dùng chữ thiên vị, vì nó buộc tội và khiến sếp phòng thủ. Hãy nói về sự việc cụ thể và mong muốn của bạn, ví dụ muốn được tham gia loại dự án nào, hoặc đề nghị công bố tiêu chí chọn người. Cách này dễ dẫn tới thay đổi hơn.

Làm sao biết mình bị thiên vị hay chỉ đang ghen tị?

Ghi lại dữ kiện trong vài tuần: ai được giao gì, khen gì, cử đi đâu, kèm lý do nếu biết. Đọc lại như người ngoài. Nếu phần lớn có lý do công việc rõ ràng, đó có thể là cảm giác. Nếu nhiều việc không có lý do, đó là điều đáng hỏi.

Đồng nghiệp được ưu ái là bạn thân của sếp thì phải làm sao?

Quan hệ thân thiết không tự động là sai, nhưng phân việc và đánh giá nên theo tiêu chí công việc. Tập trung làm cho kết quả của mình được thấy, đề nghị minh bạch tiêu chí, và nếu quyền lợi bị ảnh hưởng rõ rệt thì nói với bộ phận nhân sự theo kênh quy định.

Thiên vị ảnh hưởng tới lương thưởng thì có quyền khiếu nại không?

Thường công ty có quy chế đánh giá và kênh phản ánh nội bộ. Bộ luật Lao động 2019 có nguyên tắc chống phân biệt đối xử, nhưng cách áp dụng cụ thể cần tra văn bản hiện hành. Giữ ghi chép và có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi khiếu nại.

Có nên than chuyện sếp thiên vị với đồng nghiệp khác không?

Không nên. Than vãn dễ lan thành tin đồn, tới tai sếp sẽ làm quan hệ xấu đi, và bạn bị nhìn là người gây chia rẽ. Nếu cần chia sẻ, hãy nói với người tin cậy ngoài công ty, còn trong công ty thì nói thẳng với sếp hoặc nhân sự.

Đã làm mọi cách mà sếp vẫn thiên vị thì làm gì?

Đánh giá xem môi trường này còn giúp bạn phát triển không. Có thể xin chuyển sang nhóm khác, nơi công sức được nhìn nhận rõ hơn, hoặc tính hướng khác trong dài hạn. Quyết định nên dựa trên dữ kiện đã ghi, không phải một lúc bực bội.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138