Sếp kiệm lời khen không có nghĩa là bạn đang làm chưa tốt; muốn biết chắc, hãy nhìn vào hành động của sếp nhiều hơn lời nói, chủ động xin nhận xét bằng câu hỏi cụ thể, và tự đo kết quả bằng những con số hoặc dấu hiệu không phụ thuộc vào lời khen. Với nhiều người quản lý, không phê bình đã là hài lòng, và giao thêm việc quan trọng chính là cách họ khen.
Nhưng im lặng cũng có lúc là tín hiệu cảnh báo thật. Bài này giúp phân biệt hai trường hợp: tín hiệu hài lòng ngầm, tín hiệu chưa hài lòng ngầm, bộ câu hỏi để xin nhận xét có ích, cách tự theo dõi kết quả công việc, và cách giữ động lực khi môi trường ít lời ghi nhận.
Vì sao có sếp gần như không bao giờ khen
Có nhiều lý do rất bình thường. Một số người quản lý lớn lên trong môi trường mà làm đúng việc là nghĩa vụ, không phải điều cần khen. Một số khác sợ khen nhiều thì nhân viên chủ quan, hoặc sợ khen người này thì người kia so bì. Có người đơn giản là quá bận, chỉ để ý tới chỗ có vấn đề, còn chỗ ổn thì lướt qua.
Cũng có sếp khen theo cách riêng mà bạn chưa nhận ra: chuyển nguyên văn bản báo cáo của bạn lên cấp trên, giới thiệu bạn với khách hàng quan trọng, nhờ bạn hướng dẫn người mới, hỏi ý kiến bạn trước khi quyết. Những hành động đó nói nhiều hơn một câu "em làm tốt lắm".
Hiểu điều này giúp bạn bớt tự hỏi "có phải sếp không ưng mình". Tuy vậy, hiểu không có nghĩa là chấp nhận mù mờ mãi. Ai đi làm cũng cần biết mình đang ở đâu để điều chỉnh và phát triển. Việc của bạn là tìm cách lấy thông tin đó, khi sếp không tự đưa ra. Phần dưới đi từ cách đọc tín hiệu có sẵn, tới cách hỏi, rồi tới cách tự đo mà không cần ai xác nhận.
Tín hiệu hài lòng ngầm và tín hiệu cần để ý
Không có tín hiệu nào chắc chắn một trăm phần trăm khi đứng riêng. Nhìn cả cụm tín hiệu trong vài tháng sẽ cho bức tranh đáng tin hơn một lần cảm nhận.
| Khía cạnh | Thường là hài lòng | Nên để ý thêm |
|---|---|---|
| Giao việc | Được giao việc khó hơn, quan trọng hơn | Việc quan trọng dần chuyển sang người khác |
| Kiểm tra | Sếp hỏi tiến độ ít dần | Sếp kiểm tra chi tiết hơn trước |
| Sản phẩm | Báo cáo được chuyển đi gần như nguyên vẹn | Thường bị sửa nhiều hoặc làm lại |
| Tham vấn | Sếp hỏi ý kiến trước khi quyết | Không còn được mời vào cuộc họp liên quan |
| Tự chủ | Được tự quyết nhiều việc hơn | Phải xin phép cả việc trước đây tự làm |
Nếu phần lớn dấu hiệu nằm ở cột giữa, nhiều khả năng bạn đang làm tốt dù không ai nói ra. Nếu nhiều dấu hiệu ở cột phải xuất hiện cùng lúc, đó là lúc nên chủ động hỏi, đừng chờ tới buổi đánh giá cuối kỳ.
Cần lưu ý bối cảnh: sếp kiểm tra kỹ hơn có thể vì cấp trên đang siết, không phải vì bạn. Việc chuyển sang người khác có thể vì sắp xếp lại phòng. Dùng bảng để đặt câu hỏi, không để kết luận vội.
Xin nhận xét sao cho nhận được câu trả lời dùng được
Câu hỏi "anh thấy em làm thế nào" gần như luôn nhận về "cũng được" hoặc "ổn". Câu hỏi cụ thể mới ra câu trả lời cụ thể. Chọn một việc vừa xong và hỏi theo thứ tự:
- Hỏi về một sản phẩm cụ thể: "Bản đề xuất tuần trước, nếu chấm theo thang mười thì anh cho mấy điểm, và cần gì để lên thêm một điểm ạ?" Thang điểm là cách để sếp dễ trả lời, không phải để xếp hạng bạn.
- Hỏi một điều nên giữ: "Trong việc đó, điều gì em nên tiếp tục làm như vậy?"
- Hỏi một điều nên đổi: "Nếu chỉ chọn một điều em nên làm khác đi lần sau, chị chọn điều gì?"
- Hỏi so với kỳ vọng: "So với điều anh mong đợi ở vị trí của em, em đang ở mức đạt, chưa đạt hay vượt ạ?"
- Cảm ơn và nói bạn sẽ làm gì với nhận xét đó, rồi thật sự làm.
Hỏi đều đặn nhưng không dày: mỗi tháng một lần, hoặc sau mỗi việc lớn. Hỏi mỗi ngày dễ khiến sếp thấy bạn thiếu tự tin.
Khi sếp chỉ ra điểm chưa tốt, đừng giải thích ngay. Ghi lại, hỏi thêm ví dụ nếu cần, và cảm ơn. Người được góp ý mà không phòng thủ sẽ nhận được góp ý thật nhiều hơn về sau.
Tự đo kết quả mà không cần chờ lời khen
Lời khen là một nguồn thông tin, nhưng không phải nguồn duy nhất. Phần lớn công việc đều có thể đo bằng thứ gì đó cụ thể: số hồ sơ xử lý đúng hạn, số lần bị trả lại để sửa, thời gian phản hồi khách, tỷ lệ khách quay lại, số lỗi phát hiện sau khi giao. Chọn hai ba chỉ số gắn với kỳ vọng mà bạn và sếp đã thống nhất.
Ghi lại hằng tuần trong một bảng đơn giản. Sau hai ba tháng, xu hướng sẽ hiện ra: bạn đang tiến bộ, đứng yên hay đi xuống. Thông tin này độc lập với tâm trạng của sếp hay cách sếp thể hiện, nên đáng tin hơn cảm giác.
Ngoài con số, để ý phản hồi của những người khác: khách hàng, đồng nghiệp phòng khác, người nhận sản phẩm của bạn. Một email cảm ơn từ khách, một đồng nghiệp tìm đến bạn để hỏi việc, đều là dấu hiệu bạn làm tốt. Lưu những phản hồi đó vào một thư mục riêng, chúng còn có ích khi chuẩn bị buổi đánh giá.
Ví dụ giả định: một nhân viên kế toán công nợ tự theo dõi số ngày trung bình để thu được một khoản quá hạn. Ba tháng liền con số giảm dần. Sếp chưa từng khen, nhưng khi được hỏi trong buổi họp riêng, sếp xác nhận đó chính là điều mình đang theo dõi.
Khi im lặng là tín hiệu cần hỏi ngay
Không còn được giao việc mới. Nếu vài tuần liền sếp không giao thêm việc gì, trong khi đồng nghiệp vẫn nhận việc đều, đó không còn là chuyện kiệm lời. Hỏi thẳng: "Em thấy dạo này em ít việc mới, anh có muốn em đảm nhận thêm phần nào không ạ?"
Sếp tránh gặp riêng. Buổi họp riêng bị huỷ liên tục, tin nhắn bị trả lời rất ngắn so với trước. Có thể sếp đang bận, cũng có thể sếp đang ngại một cuộc nói chuyện khó. Đề nghị một buổi ngắn với mục đích rõ ràng là xin nhận xét.
Nghe tin về mình qua người khác. Đồng nghiệp kể rằng sếp nhắc tới việc của bạn trong cuộc họp mà bạn không có mặt, theo hướng chưa hài lòng. Đừng đối chất dựa trên lời kể lại. Hỏi sếp về chính việc đó: "Em muốn xin chị nhận xét về dự án vừa rồi, em thấy có thể còn chỗ chưa ổn."
Bị loại khỏi thông tin chung. Không còn nằm trong danh sách nhận email về một mảng mình từng phụ trách. Có thể chỉ là sơ suất, nhưng nên hỏi sớm để làm rõ vai trò.
Giữ động lực khi môi trường ít lời ghi nhận
Làm việc lâu dài trong môi trường hiếm lời khen có thể bào mòn tinh thần, nhất là với người coi trọng sự ghi nhận. Thừa nhận nhu cầu đó là bình thường, không phải yếu đuối. Điều cần làm là tìm thêm nguồn ghi nhận khác thay vì chỉ trông vào sếp.
Một vài cách thực tế. Ghi lại mỗi tuần một việc bạn làm tốt, dù nhỏ, và đọc lại vào cuối tháng. Chia sẻ kết quả với đồng nghiệp tin cậy, ghi nhận lẫn nhau trong nhóm. Đặt mục tiêu học hỏi cho riêng mình, như nắm một kỹ năng mới mỗi quý, để có cảm giác tiến bộ không phụ thuộc người khác.
Nếu bạn thật sự cần lời ghi nhận để làm việc tốt, cứ nói điều đó với sếp một cách nhẹ nhàng trong buổi họp riêng: "Em làm việc tốt hơn khi biết mình đang đi đúng hướng. Khi em làm ổn, anh nhắn một câu ngắn thôi cũng giúp em nhiều." Nhiều sếp chưa bao giờ nghĩ tới điều này và sẵn sàng thay đổi một chút.
Nếu sự thiếu ghi nhận đi kèm với áp lực kéo dài khiến bạn mất ngủ, lo âu hay chán nản nhiều tuần, đó là lúc nên tìm người hỗ trợ tâm lý hoặc nói chuyện với bộ phận nhân sự, không cố chịu một mình.
Tự kiểm mỗi quý
Mỗi quý một lần, trả lời các câu sau. Nếu phần lớn câu trả lời tích cực, bạn có thể yên tâm hơn dù sếp vẫn ít khen.
- Mức độ việc được giao có tăng lên so với quý trước không.
- Hai ba chỉ số mình tự theo dõi đang đi lên, đứng yên hay đi xuống.
- Mình đã xin nhận xét cụ thể ít nhất một lần trong quý chưa, và đã làm gì với nhận xét đó.
- Có phản hồi tốt nào từ khách hàng hoặc đồng nghiệp phòng khác không.
- Có tín hiệu nào ở cột "nên để ý thêm" xuất hiện nhiều lần không.
- Mình còn thấy có động lực với công việc không, nếu không thì vì sao.
Mang kết quả tự kiểm này vào buổi họp riêng gần nhất. Không cần trình bày cả bảng, chỉ cần dùng nó để chọn câu hỏi đúng cho sếp, như "em thấy số hồ sơ trả lại đã giảm, anh có thấy chất lượng tốt hơn không ạ?".
Câu hỏi thường gặp
Sếp khen người khác mà không khen mình thì có phải mình kém hơn không?
Không hẳn. Sếp có thể khen người làm việc dễ thấy, như chốt được hợp đồng, trong khi việc của bạn khó nhìn thấy hơn, như giữ hệ thống không lỗi. Hỏi sếp về kỳ vọng cụ thể với vị trí của bạn và tự đo kết quả theo đó. So sánh với người khác chỉ làm bạn thêm mệt mà không ra thông tin hữu ích.
Có nên hỏi thẳng sếp vì sao không bao giờ khen mình không?
Không nên hỏi theo kiểu trách móc. Thay vào đó, hỏi về nhận xét cụ thể và nói nhu cầu của bạn một cách nhẹ nhàng, như mong sếp cho biết khi bạn đang đi đúng hướng. Đặt vấn đề như cách giúp bạn làm tốt hơn sẽ dễ được đón nhận hơn hỏi vì sao sếp không khen.
Sếp chỉ góp ý khi có lỗi, mình cảm thấy bị soi thì làm sao?
Tách hai việc: nội dung góp ý có đúng không, và cảm giác của bạn. Nếu góp ý đúng, sửa và ghi lại tiến bộ. Nếu cảm giác bị soi kéo dài, nói với sếp rằng bạn muốn biết cả những gì đang ổn để giữ, không chỉ những gì cần sửa. Đa số người quản lý sẵn lòng cân bằng hơn khi được nói rõ.
Buổi đánh giá cuối kỳ nhận xét tốt nhưng suốt năm không được khen câu nào, vậy là sao?
Đó là dấu hiệu sếp hài lòng nhưng có thói quen không nói ra hằng ngày. Bạn có thể dùng buổi đánh giá để đề nghị thêm phản hồi giữa kỳ, ví dụ một buổi ngắn mỗi quý, giúp bạn chủ động điều chỉnh thay vì chỉ biết kết quả vào cuối năm.
Làm sao xin nhận xét mà không bị coi là đi xin khen?
Hỏi về điều cần cải thiện cùng lúc với điều nên giữ, và hỏi về một việc cụ thể. Câu hỏi "nếu chỉ chọn một điều em nên làm khác lần sau là gì" cho thấy bạn tìm thông tin để tiến bộ chứ không tìm lời khen. Thái độ tiếp nhận góp ý cầu thị cũng giúp sếp thấy rõ điều đó.
Không được ghi nhận lâu ngày có nên nghĩ tới việc chuyển chỗ làm không?
Thiếu lời khen đơn thuần chưa phải lý do đủ để rời đi, nhất là khi các tín hiệu khác vẫn tích cực. Nhưng nếu đi kèm việc bị loại khỏi việc quan trọng, không có lộ trình phát triển, và bạn đã hỏi mà không cải thiện, thì cân nhắc chuyển phòng hoặc chuyển việc là hợp lý. Quyết định nên dựa trên nhiều yếu tố, không chỉ cảm xúc.