ThuongCap.comThượng Cấp
Nhận việc sếp giao

Được sếp giao việc ngoài chuyên môn: nhận, nhận có điều kiện hay xin thôi

Sếp giao việc trái nghề: phân biệt việc nên nhận để học, việc nên nhận kèm điều kiện và việc nên xin thôi, cách nói với sếp và nguyên lý về chuyển việc tạm thời.

An accountant in a tidy office tries assembling a small product display stand on the floor while a manager watches from the doorway, both seen from behind, neutral daylight, amber accents

Khi được sếp giao một việc ngoài chuyên môn, hãy xếp nó vào một trong ba nhóm: việc nên nhận vì học được thứ có ích, việc nên nhận kèm điều kiện về thời gian học và người hướng dẫn, và việc nên xin thôi vì vượt khả năng, cần chứng chỉ hoặc có rủi ro an toàn. Sau đó trả lời sếp bằng đúng câu hợp với nhóm đó, không gật vội cũng không từ chối vội.

Ở doanh nghiệp vừa và nhỏ, ôm thêm việc trái nghề là chuyện thường: kế toán làm thêm hành chính, nhân viên kinh doanh viết bài quảng cáo, kỹ thuật viên đi đón khách. Có những việc như vậy mở ra cơ hội, có những việc âm thầm kéo bạn ra khỏi nghề chính hoặc đặt bạn vào chỗ chịu trách nhiệm cho thứ mình không được đào tạo. Bài này giúp bạn phân biệt, nói chuyện với sếp, và hiểu nguyên lý quyền lợi liên quan.

Ba nhóm việc ngoài chuyên môn và cách nhận

Khi sếp vừa nói xong, tự hỏi nhanh việc này thuộc nhóm nào trong bảng dưới đây.

NhómDấu hiệuPhản hồi phù hợp
Nên nhận để họcGần với nghề chính, có ích cho con đường của bạn, sai sót sửa đượcNhận, hỏi kỳ vọng và người có thể hỏi khi vướng
Nhận có điều kiệnXa nghề chính, tốn nhiều thời gian, ảnh hưởng tới việc đang làmNhận kèm điều kiện về thời gian, hạn, việc cũ được giảm bớt
Tạm thời thay ngườiĐồng nghiệp nghỉ phép, nghỉ việc, chưa tuyển được ngườiNhận, hỏi rõ thời hạn tạm thời và phần nào chỉ giữ chứ không phát triển
Nên xin thôiCần chứng chỉ hành nghề, có rủi ro an toàn, ký thay người khác, chịu trách nhiệm pháp lýXin thôi kèm lý do cụ thể, đề xuất người phù hợp hoặc thuê ngoài

Ranh giới giữa các nhóm không cứng. Cùng một việc thiết kế tờ giới thiệu, với một người làm truyền thông là việc nên nhận để học, với một kỹ sư đang chạy dự án gấp là việc cần nhận có điều kiện. Điều quan trọng là bạn tự trả lời được vì sao xếp việc vào nhóm đó, để khi nói với sếp bạn nói bằng lý do chứ không bằng cảm giác thích hay không thích.

Một câu hỏi nhanh để tự kiểm: nếu một năm sau mình vẫn làm việc này, mình thấy nó giúp ích hay kéo lùi con đường mình muốn đi? Câu trả lời thường cho biết nên dồn bao nhiêu sức cho việc đó.

Vì sao sếp giao việc ngoài chuyên môn

Hiểu lý do giúp bạn chọn câu trả lời khéo hơn. Lý do phổ biến nhất là thiếu người: công ty nhỏ, chưa có vị trí riêng cho việc đó, và sếp chọn người có vẻ làm được. Được chọn trong tình huống này thường là dấu hiệu sếp tin bạn, dù đôi khi đi kèm cảm giác bị lợi dụng.

Lý do thứ hai là sếp muốn thử bạn ở vai trò mới. Có thể sếp đang cân nhắc giao bạn nhiều việc hơn, hoặc thấy bạn có tố chất mà chính bạn chưa thấy. Việc ngoài chuyên môn khi đó là một cuộc thử nhỏ.

Lý do thứ ba là sếp không nắm rõ chuyên môn của bạn tới đâu. Với sếp, "biết dùng máy tính" nghĩa là biết làm trang web, "làm kế toán" nghĩa là biết luôn cả thuế lẫn bảo hiểm. Trường hợp này, việc của bạn là giúp sếp thấy rõ ranh giới, một cách nhẹ nhàng.

Cũng có khi việc được giao vì không ai muốn làm, và bạn là người ít khi nói không. Nếu bạn thấy mình thường xuyên nhận những việc ấy, đó là dấu hiệu nên tập nói rõ điều kiện, như phần dưới đây.

Nhận có điều kiện: những điều nên chốt

Với việc thuộc nhóm nhận có điều kiện, đừng chỉ nói "dạ em thử". Hãy chốt rõ các điều kiện dưới đây, càng cụ thể càng tốt.

  1. Thời gian học. Cần bao nhiêu giờ để tìm hiểu trước khi làm, và giờ đó có được tính vào giờ làm không.
  2. Người hướng dẫn hoặc người để hỏi. Ai trong hoặc ngoài công ty có thể giải đáp khi bạn vướng.
  3. Mức kỳ vọng. Sếp cần kết quả mức cơ bản đủ dùng, hay mức như người chuyên làm.
  4. Việc cũ được điều chỉnh ra sao. Việc nào lùi, việc nào giao bớt cho người khác trong thời gian bạn làm việc mới.
  5. Thời hạn. Đây là việc một lần, việc tạm thời trong vài tuần, hay sẽ thành việc thường xuyên của bạn.

Câu chốt có thể là: "Em nhận việc làm tờ giới thiệu sản phẩm ạ. Em cần khoảng hai buổi để học cách làm cho đúng, anh cho em hỏi bên công ty in khi vướng, mức đủ dùng nội bộ là được. Trong tuần đó báo cáo tuần em xin gọn lại. Việc này chỉ làm lần này thôi phải không anh?" Một câu dài một chút, nhưng nó giúp cả bạn và sếp hiểu đúng điều đang thoả thuận.

Câu nói mẫu theo từng nhóm

Chọn câu hợp với nhóm bạn đã xếp. Giọng chung là sẵn sàng hỗ trợ nhưng nói rõ.

  • Nhận để học: "Việc này em chưa làm bao giờ nhưng em muốn thử ạ. Anh cho em biết anh cần tới mức nào, và em hỏi ai khi vướng được ạ?"
  • Nhận có điều kiện: "Em nhận được ạ, nhưng việc này tốn khoảng hai ngày mỗi tuần. Nếu em nhận thì phần kiểm kho em xin chuyển bớt cho bạn Hùng, anh thấy sao ạ?"
  • Tạm thời thay người: "Em giữ phần của chị Lan trong lúc chị nghỉ sinh ạ. Em làm các việc thường ngày, còn những quyết định lớn em hỏi lại anh, anh đồng ý không ạ?"
  • Xin thôi vì cần chứng chỉ: "Phần nghiệm thu điện này cần người có chứng chỉ, em không có nên ký vào sẽ không đúng quy định và rủi ro cho công ty. Em đề xuất mình thuê đơn vị có chuyên môn, em lo phần liên hệ ạ."
  • Xin thôi vì vượt khả năng: "Em nói thật là việc lập trình trang bán hàng em không làm được ở mức anh cần. Em có thể tìm và so sánh giúp anh vài đơn vị làm việc này, anh thấy được không ạ?"

Hai câu xin thôi đều kèm một phần việc bạn có thể làm thay. Xin thôi kèm hỗ trợ khác hẳn xin thôi trơn: sếp vẫn thấy bạn đứng cùng phía với mình.

Nguyên lý về quyền lợi khi làm việc khác hợp đồng

Phần lớn việc ngoài chuyên môn là chuyện thoả thuận trong công việc hằng ngày, không cần nghĩ tới luật. Nhưng khi việc mới kéo dài, khác hẳn công việc trong hợp đồng, hoặc làm thay đổi lương của bạn, nên biết nguyên lý chung. Bộ luật Lao động 2019 cho phép người sử dụng lao động tạm thời chuyển người lao động làm công việc khác so với hợp đồng trong một số trường hợp như khó khăn đột xuất hay nhu cầu sản xuất kinh doanh, nhưng có giới hạn về số ngày trong năm, phải báo trước, và có quy định về tiền lương trong thời gian làm việc khác. Nếu vượt giới hạn đó thì cần có sự đồng ý của người lao động.

Khi việc mới trở thành công việc chính thức lâu dài, cách làm đúng thường là sửa đổi, bổ sung hợp đồng hoặc ký phụ lục, ghi rõ công việc, chức danh và lương. Đây không phải chuyện làm khó sếp, mà là để cả hai bên rõ ràng về lâu dài.

Các con số cụ thể như số ngày tối đa, thời gian báo trước, mức lương được giữ nằm trong luật và văn bản hướng dẫn hiện hành, cùng nội quy công ty. Hãy tra văn bản đang có hiệu lực, hỏi bộ phận nhân sự, và nếu có vướng mắc thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được hướng dẫn theo trường hợp của mình. Khi trao đổi với sếp, nói nhẹ nhàng: "Việc này kéo dài rồi, anh xem mình bổ sung vào phụ lục hợp đồng cho rõ được không ạ."

Ví dụ giả định: kế toán được giao lo cả hành chính

Chị Trinh là kế toán duy nhất của một công ty thương mại khoảng hai mươi người. Khi bạn phụ trách hành chính nghỉ việc, giám đốc giao chị "tạm lo luôn phần hành chính". Tuần đầu, chị lo văn phòng phẩm, đặt xe, giữ giấy tờ. Tuần thứ ba, chị đã phải xử lý cả hồ sơ bảo hiểm cho nhân viên mới và chuẩn bị tất niên, trong khi kỳ quyết toán cuối năm đang tới gần.

Thay vì than với đồng nghiệp, chị xin giám đốc mười lăm phút. Chị mang theo danh sách việc hành chính đã làm trong ba tuần, ước khoảng hai ngày công mỗi tuần, và nói: "Em vẫn lo được phần hành chính, nhưng sắp tới kỳ quyết toán, em sợ không kịp cả hai. Anh cho em biết mình định tuyển người thay trong khoảng bao lâu, và trong thời gian đó em xin chuyển phần đặt xe, đặt tiệc cho bạn lễ tân được không ạ?"

Giám đốc đồng ý chuyển bớt hai việc và hẹn tuyển người trong vòng một tháng rưỡi. Chị Trinh nhắn lại một dòng ghi nhận. Sau một tháng rưỡi, khi chưa thấy tuyển, chị nhắc lại dựa trên tin nhắn đó, và lúc này đề nghị bổ sung phụ lục hợp đồng nếu phần hành chính sẽ thành việc lâu dài của mình.

Sai hay gặp và cách tự kiểm

Gật đầu vì ngại. Nhận mọi việc vì sợ bị coi là không hợp tác dẫn tới ôm quá nhiều, làm việc nào cũng dở. Xếp nhóm trước khi trả lời.

Từ chối thẳng vì "không phải việc của em". Câu này đóng cửa ngay cuộc nói chuyện và để lại ấn tượng xấu, kể cả khi bạn đúng. Nói lý do cụ thể và đề xuất cách khác.

Không hỏi thời hạn. Việc "tạm thời" kéo dài cả năm mà không ai nhắc. Luôn hỏi đây là việc một lần, vài tuần hay lâu dài.

Ký hoặc xác nhận thứ mình không đủ chuyên môn. Đây là rủi ro lớn nhất. Không ký nghiệm thu, không xác nhận số liệu chuyên ngành, không làm việc cần chứng chỉ nếu bạn không có.

Tự kiểm sau khi nhận. Đã chốt mức kỳ vọng, thời hạn, người hỗ trợ và việc cũ được điều chỉnh chưa? Có tin nhắn ghi lại chưa? Đủ bốn điều thì bắt đầu.

Câu hỏi thường gặp

Từ chối việc ngoài chuyên môn có bị kỷ luật không?

Việc từ chối có lý do chính đáng, nói lịch sự và có đề xuất thay thế thường không dẫn tới kỷ luật. Kỷ luật lao động phải theo nội quy và trình tự luật định. Nếu bạn lo lắng về quyền lợi, hãy tra văn bản hiện hành, hỏi nhân sự hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Làm việc ngoài chuyên môn lâu dài có được tăng lương không?

Không tự động. Nếu việc mới trở thành phần lâu dài trong công việc, nên đề nghị bổ sung phụ lục hợp đồng ghi rõ công việc và lương. Nói chuyện này trong một buổi riêng, mang theo danh sách việc đã làm và thời gian bỏ ra.

Làm sao biết việc ngoài chuyên môn đáng nhận để học?

Tự hỏi việc đó có gần với con đường mình muốn đi không, có người hướng dẫn không, và sai sót có sửa được không. Nếu cả ba đều có, đó thường là cơ hội. Nếu việc chỉ chiếm thời gian mà không để lại kỹ năng gì, nên nhận có điều kiện.

Việc ngoài chuyên môn mà làm sai thì ai chịu trách nhiệm?

Trong công việc hằng ngày, sai sót ở việc mới được giao thường được nhìn nhẹ hơn nếu bạn đã nói rõ mức hiểu biết của mình từ đầu. Đây là lý do nên chốt mức kỳ vọng và ghi lại. Với việc cần chứng chỉ hoặc có rủi ro pháp lý, đừng nhận làm thay.

Sếp nói "ai cũng phải làm đa năng" khi bạn đề nghị điều kiện thì sao?

Đồng ý với tinh thần đó, rồi quay về chuyện cụ thể: em sẵn sàng làm, em chỉ muốn chốt thời gian để việc chính không bị chậm. Bạn không phản đối đa năng, bạn chỉ đang giúp việc được sắp xếp tốt hơn.

Có nên nhận việc ngoài chuyên môn khi đang thử việc không?

Nhiều người nhận để tạo ấn tượng, điều đó không sai. Nhưng thời gian thử việc là để đánh giá công việc chính, nên hãy đảm bảo việc chính vẫn tốt. Nói rõ với sếp nếu việc mới làm ảnh hưởng tới các mục tiêu thử việc đã đặt ra.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138